Papa: Müqəddəs musiqi Allahı izzətləndirməli və imanlıların müqəddəsləşməsinə xidmət etməlidir

ÜMUMİ AUDİENSİYA

Müqəddəs Peter Bazilikası
Çərşənbə, 19 avqust 2026

Katexizis. II Vatikan Məclisinin Sənədləri. II. “Sacrosanctum Concilium” Konstitusiyası. 7. Müqəddəs musiqi.

Əziz bacılar və qardaşlar,  

İkinci Vatikan Məclisinin “Sacrosanctum Concilium” (SC) Konstitusiyasının altıncı fəsli müqəddəs musiqiyə həsr olunub. Sənəddə deyilir: «Ümumdünya Kilsəsinin musiqi ənənəsi misilsiz dəyərə malik bir xəzinədir və digər incəsənət növləri arasında xüsusi yer tutur. Bunun başlıca səbəbi ondan ibarətdir ki, sözlərlə birləşən müqəddəs nəğmə təntənəli liturgiyanın zəruri və ya ayrılmaz hissəsini təşkil edir» (SC, 112). Sənəddə həmçinin qeyd olunur: «Müqəddəs musiqi liturgik ayinlə nə qədər sıx bağlı olarsa, bir o qədər müqəddəs sayılır: istər duanı daha gözəl və təsirli etsin, istər qəlblərin vəhdətinə xidmət etsin, istərsə də müqəddəs ayinlərə daha böyük təntənə bəxş etsin. Bununla belə, Kilsə zəruri keyfiyyətlərə malik olan həqiqi incəsənətin bütün formalarını qəbul edir və onlara ilahi ibadətdə yer verir» (yenə orada).

Biz məhz burada Məclisin təliminin əsas məğzini görürük. Bu təlim hələ Müqəddəs X Piusun Inter sollicitudines Motu Proprio sənədində (22 noyabr 1903-cü il) vurğuladığı musiqinin liturgiyadakı xidmət funksiyasını təsdiqləyir və daha da dərinləşdirir. Həqiqətən də, musiqi liturgik ayinin bir hissəsidir və ibadətin sadəcə bəzək elementi deyil. Liturgiyada oxumaq və musiqi ifa etmək dua etmək deməkdir: qeyd olunan sirrdə fəal iştirak edərək öz qəlbini bacı və qardaşlarımızın qəlbi ilə, eləcə də Allahla həmahəng etməkdir. Musiqi xüsusilə duanın duyğusal ölçüsünü ifadə edir. Müqəddəs Avqustinin dediyi kimi: «Cantare amantis est», yəni «oxumaq sevənlərə xasdır» (Sermo 336, 1). Bu, son dərəcə mühümdür, çünki qəlbimizi Allahın lütf vasitəsilə fəaliyyətinə açmağa və bu lütfün bizi formalaşdırmasına imkan verməyə kömək edir.

Oxumaq həmçinin birliyi möhkəmləndirir. O, insanlar arasındakı fərqləri aşaraq qəlblərin vəhdətinə xidmət edir və səslərin harmoniyası vasitəsilə hər kəsi Allaha həmd etmək üçün bir araya gətirir. Beləliklə, musiqi Kilsənin bir epifaniyasına – onun mahiyyətinə xas olan birliyin hiss olunan təzahürünə çevrilir.

Müqəddəs nəğmənin liturgik ayinin ayrılmaz hissəsi kimi daşıdığı dərin teoloji mənadan müəyyən tələblər irəli gəlir. Bunlardan birincisi budur ki, müqəddəs musiqi dəbdən və ya bəstəkarların fərdi zövq və həssaslığından asılı olmayaraq, hər baxımdan konkret liturgik məqama ən uyğun şəkildə cavab verməlidir. Onun forması, xüsusilə melodik baxımdan, eyni zamanda nəcib və sadə olmalı, yüksək musiqi keyfiyyətinə malik olmaqla yanaşı, ifası da asan olmalıdır; xüsusən də bütün liturgik icmanın oxuması üçün nəzərdə tutulduqda (müq. SC, 121).

Elə bu səbəbdən Məclis mətnlərin də münasib, dərin və eyni zamanda asanlıqla anlaşılan olmasını, onların başlıca olaraq Müqəddəs Yazıdan, liturgik kitablardan və Kilsənin mənəvi Ənənəsindən ilham almasını tövsiyə edir. Buna xüsusi diqqət yetirilməlidir ki, qədim lex orandi, lex credendi prinsipində ifadə olunan dinamika – yəni dua qanununun eyni zamanda iman qanunu olması – canlı qalsın və inkişaf etməyə davam etsin.

“Sacrosanctum Concilium” imanlıların fəal iştirakına böyük diqqət yetirir (müq. № 114). Bu iştirak «qeyd olunan sirrin və onun gündəlik həyatla əlaqəsinin daha dərindən dərk edilməsi əsasında başa düşülməlidir» (Benedikt XVI, Sacramentum caritatis Apostol Nəsihəti, 52) və «bütün imanlıların həyatını səciyyələndirməli olan daimi dönüş ruhunda» həyata keçirilməlidir (yenə orada, 55). Müqəddəs musiqinin özünəməxsus rolu vasitəsilə bunun konkret şəkildə necə həyata keçirilə biləcəyinə gəldikdə isə, Konstitusiya aydın cavab verir: «xalq nidalar, cavablar, məzmurlar, antifonlar və nəğmələr vasitəsilə iştirak etməyə təşviq edilməli», eyni zamanda «ehtiram dolu sükut» qorunmalıdır (SC, 30). Sənəd hər bir insanı – istər liturgik xidmətçini, istərsə də imanlını – «ayinin mahiyyətinə və liturgiyanın prinsiplərinə uyğun olaraq öz vəzifəsinə aid olan bütün hissələri və yalnız həmin hissələri yerinə yetirməyə» çağırır (SC, 28). Beləliklə, müxtəlif xidmətlər, ayrı-ayrı iştirak formaları və sükut anları arasında ahəngdar tarazlıq qorunmalıdır.

Daha sonra Məclis Qriqorian nəğməsinə böyük əhəmiyyət verir, lakin bununla yanaşı, müqəddəs musiqinin digər janrlarının da liturgik ayinlərdə istifadəsini istisna etmir. Orqana da xüsusi diqqət yetirilir (müq. SC, 120). Digər musiqi alətlərinin istifadəsinə isə «bu alətlərin müqəddəs məqsədlər üçün yararlı olması və ya bu məqsədə uyğunlaşdırıla bilməsi, məbədin ləyaqətinə uyğun gəlməsi və həqiqətən imanlıların mənəvi inkişafına xidmət etməsi şərti ilə» icazə verilir (SC, 120).

Məclisin islahatına yaxın olan mövzulardan biri də inkulturasiyadır və bu, müqəddəs musiqi sahəsini də əhatə edir. Xüsusilə müxtəlif mədəniyyətlərin musiqi ənənələrinə gəldikdə, Məclis onların ciddi şəkildə nəzərə alınmasının vacibliyini vurğulayır, çünki bu ənənələr xalqların dini və ictimai həyatının ayrılmaz hissəsini təşkil edir. Buna görə də, bir tərəfdən, hər kəsdə «dini duyğunun» inkişaf etdirilməsi təşviq olunmalıdır (SC, 119). Digər tərəfdən isə, mümkün olduğu qədər, «həmin xalqların ənənəvi musiqisinin həm məktəblərdə, həm də müqəddəs ayinlərdə inkişaf etdirilməsi üçün bütün səylər göstərilməlidir» (müq. yenə orada).

Liturgik kontekstdə schola cantorum-a – liturgik xora xüsusi rol verilir. Məclis bu pastoral vasitənin inkişaf etdirilməsini tövsiyə edir ki, «ifa olunan müxtəlif musiqi növlərinə uyğun olaraq, ona aid olan hissələrin düzgün şəkildə yerinə yetirilməsi təmin edilsin və imanlıların nəğmələrdə fəal iştirakı təşviq olunsun» (Müqəddəs Ayinlər Konqreqasiyası, Musicam sacram Təlimatı, 19).