Kardinali Cupich:amani ni ufundi unaohitaji utulivu,ubunifu,usikivu na ujuzi!

Na Angella Rwezaula–Vatican.

Kardinali Blase Cupich, Askofu Mkuu wa Chicago, alikabidhiwa Tuzo ya "Heri Wapatanishi" kutoka Umoja wa Kitaalimungu wa Kikatoliki(CTU), katika  hafla iliyofanyika tarehe 29 Aprili 2026. Hii ni tuzo ya kila mwaka yenye hadhi kubwa zaidi inayotolewa na Chuo hicho Katoliki cha Kitaalimungu(CTU), inayochukuliwa kuwa shule kubwa zaidi ya Kitaalimungu ya Amerika Kaskazini. Kwa kuanzishwa mwaka 1993, tuzo hiyo humheshimu kila mwaka kiongozi ambaye anajipambanua katika sababu za kuleta amani, umoja, na upatanisho. Kwa njia hiyo Kardinali kwa kuongozwa na majisterio za Mapapa kuanzia na Papa wa sasa Leo XIV, Papa Francisko na maandiko matakatifu, alifafanua zaidi suala la amani kuwa: “amani si tu kutokuwepo kwa vita ... inaitwa kwa usahihi na ipasavyo  shughuli ya haki," kitu ambacho "lazima kijengwe bila kukoma. Akinukuu kifungu cha Papa Francisko, Kardinali alisema kuwa,  katika Wosia wake wa Gaudete et Exsultate, anaita ujenzi wa amani  kuwa "ufundi," kitu kinachodai "utulivu, ubunifu, usikivu na ujuzi." (n. 89). Na ndiyo maneno hayo menne yaliyojikita ndani ya  Hotuba nzima.

Ifuatayo ni hotuba yake Kardinali Blase Cupich

Asante kwa heshima hii kubwa. Hakika, ni heshima kupokea ya "Tuzo ya Heri Wapatanishi" kwa sababu tatu. Kwanza inanihusisha na CTU, Jumuiya ambayo imechangia sana Kanisa na jumuiya hiyo kwa kuwaandaa viongozi kushuhudia mahitaji ya Injili katika ulimwengu mamboleo. Pili, inakuja wakati ambapo ninatambua maisha na urithi wa mtangulizi wangu Mheshimiwa Joseph Cardinal Bernardin kwa kumbukumbu ya furaha. Alikuwa mtu ambaye nilimjua vizuri sana. Kwa sauti yake maarufu ya kinabii ndani ya Kanisa la Kimataifa na kujitolea kwake kuhasisha jumuiya yenye huruma na ushirikishwaji zaidi, ambapo anaendelea kuwa alama ya uongozi wote wa kichungaji. Na hatimaye, jina lenyewe la tuzo linaturudisha kwenye wakati huo,  juu ya kilima ambapo neno "mtu wa amani" lilikuwa kwenye midomo ya Yesu.

Yesu aliharibu Propaganda ya Kirumi ya:“Pax Romana”

Wasomi wa Maandiko wameeleza kwamba neno "wapatanishi" (eirēnopoioi) ni la kipekee, katika uhaba wake wa lugha na muktadha wake wa kisiasa wa uchochezi. Heri ndiyo wakati pekee ambao neno hili linapoonekana katika Biblia. Na katika kuwaita wapatanishi "wana wa Mungu," Yesu aliharibu propaganda ya Kirumi ya 'Pax Romana' iliyomwita Kaisari, "mpatanishi" na "mwana wa Mungu." Kwa Yesu, watoto wa kweli wa Mungu si majenerali wanaotulia kupitia ushindi na nguvu za kijeshi, bali ni wale wanaoingia katika mgogoro kwa lengo pekee la kurejesha shalom, dhana ya Kiebrania ya ukamilifu na haki.

Kwa njia hiyo hiyo, Papa Leo XIV, tangu mahubiri yake ya Dominika ya Matawi amekuwa akikosoa simulizi linalojaribu kuhalalisha vita ili kuleta amani katika kutawala. Katika tukio hilo alizungumza kwa uwazi usio na kikomo: “Yesu, Mfalme wa Amani, anayekataa vita, ambaye hakuna mtu anayeweza kumtumia kuhalalisha vita… hasikilizi maombi ya wale wanaopigana vita, lakini anawakataa, akisema: ‘Hata mkiomba maombi mengi, sitasikiliza: mikono yenu imejaa damu’ (Isaya 1:15).”

Mwitikio, hasa nchini Marekani, umekuwa ukifichua. Cha kusikitisha, majibu mengi hayakuwa kuuliza kile ambacho  Injili inatutaka wakati wa vita, bali kupitia upya, kutetea, na kuboresha nadharia ya haki ya vita. Machapisho na mijadala yameongezeka, yakipima kwa uangalifu hali, vizingiti, na uwiano. Bila shaka, kuna nafasi ya tamaduni hiyo. Kanisa limetafuta kwa muda mrefu kuadhibu nguvu za kisiasa kwa hoja za kimaadili. Lakini kutumia wakati huu hasa kujaribu kubaini kama vita bado vinaweza kuhalalishwa kuna hatari ya kukosa kitu cha dharura zaidi. Inaanza kusikika kama utambuzi wa maadili na zaidi kama juhudi ya kuthibitisha kwamba kinachotokea bado kinaweza kuwa cha haki.

Amani si kutokuwepo na vita

Na hiyo ndiyo sehemu isiyo sahihi ya kuanzia. Swali la kwanza: Je, vita hivi vinaweza kuhalalishwa? Katika swali la kwanza,  ni lile ambalo Yesu anazungumzia katika Heri za Mlimani. Injili inatutaka nini sasa? Inamaanisha nini, kwa uhalisia, kuwa wapatanishi? Tamaduni ya Kikatoliki inatoa jibu dhahiri. Kama Hati ya Mtaguso ya Gaudium et Spes inavyofundisha, "amani si tu kutokuwepo kwa vita ... inaitwa kwa usahihi na ipasavyo shughuli ya haki," kitu ambacho "lazima kijengwe bila kukoma" (n. 78). Kwa maneno mengine, amani ni kazi. Hii ndiyo sababu Papa Francisko, katika Wosia wake wa Gaudete et Exsultate, anaita ujenzi wa amani kuwa, "ufundi," kitu kinachodai "utulivu, ubunifu, usikivu na ujuzi." (n. 89). Ukisoma kupitia lenzi ya Injili, madai hayo manne hayaelezi ubora, bali nidhamu. Utulivu huja kwanza. Sio kwa sababu amani hupuuza migogoro, lakini kwa sababu inakataa kutawaliwa nayo. Amri ya Injili katika Luka "Mtu akikupiga shavuni, mtolee  jingine pia" (Lk 6:29),  mara nyingi hueleweka vibaya kama utii usiojali. Sio kitu cha aina hiyo.

Kitendo hiki hakihalalishi vurugu; kinaifichua. Kutoa shavu jingine ni kukataa jukumu lililopewa na mchokozi; kukataa vurugu ni nguvu ya kufafanua uhusiano. Badala ya kujibu ndani ya mantiki ya utawala na udhalilishaji, mwanafunzi anatoka nje ya mantiki hiyo kabisa. Kwa njia hiyo, kitendo hicho kinakuwa aina ya uhuru: kinafichua dhuluma bila kuizalisha, na kinakatiza mnyororo wa kulipiza kisasi kutoka chanzo chake. Kwa hivyo, ni msimamo wenye nguvu sana, si msimamo tulivu. “Kutenda kwa njia hiyo kunadai moyo uliowekwa katika amani na Kristo, ulio huru kutokana katika uchokozi uliotokana na ubinafsi uliopitiliza.” (GE n. 121). Bila utulivu huo wa ndani, kila wito wa amani huanguka na kuwa hasira, hofu, au kisasi.

Amani inahitaji ubunifu

Lakini utulivu pekee hautoshi. Amani pia inahitaji ubunifu. Mgogoro hauwezi kufyonzwa tu; lazima ubadilishwe. Mantiki ya kawaida ya mgogoro, tusi linalojibiwa kwa tusi, nguvu kwa nguvu, malalamiko kwa malalamiko, hujirudia yenyewe bila kikomo. Injili hukatiza mzunguko huo. "Wapendeni adui zenu, watendeeni mema wale wanaowachukia"(Lk 6:27). Amri ya kumpenda adui si hisia, bali ni desturi inayoondoa uadui kwa kukataa kuuiga. Inaunda nafasi isiyotarajiwa ambapo mwingine hachukuliwi tena kama adui wa kumshinda, bali kama mtu wa kukutana naye upya. Kwa maana hiyo, mafundisho ya Yesu ni ya ubunifu mkubwa: yanavunja mzunguko uliofungwa wa vurugu kwa kuanzisha kitendo kisicho na maana,  kizuri kinachotolewa pale madhara yanapotarajiwa, na ambacho hakiwezi kutabiriwa au kudhibitiwa. Vitendo kama hivyo hufichua umaskini wa vurugu na kufungua uwezekano wa mustakabali tofauti. Kwa hivyo, si maadili yasiyo na maana,  bali ni mikakati thabiti ya mabadiliko, na maagizo ya kuvunja mifumo ambayo vinginevyo isingeweza kuvunjwa.

Ubunifu ni ujasiri wa vitendo

Ubunifu ni ujasiri wa vitendo kwa kujaribu kitu kingine,  isipokuwa kutawala au kushindwa. Unapata umbo katika kazi ngumu na ya uvumilivu ya mazungumzo na majadiliano,  si kama mbinu za maelewano kwa gharama yoyote, bali kama michakato ya kimaadili iliyopangwa kuelekea haki, ambapo walio dhaifu wanalindwa na wasio na hatia wanalindwa. Ubunifu kama huo unakataa udanganyifu kwamba amani inaweza kuwekwa kwa nguvu na kishawishi cha kuwaacha wale walio hatarini zaidi. Badala yake, hutafuta suluhisho zinazohifadhi utu wa binadamu, kuzuia vurugu, na nafasi wazi ya upatanisho. Kwa njia hiyo, mazungumzo yenyewe yanakuwa kitendo cha mawazo ya kimaadili: juhudi ya makusudi ya kujenga mustakabali ambapo wanyonge hawatolewi sadaka na wasio na hatia hawasahauliki. Hilo, nalo, linahitaji usikivu, neno linalohatarisha kusikika dhaifu hadi mtu aelewe kina chake.

Usikivu unamaanisha umakini kwa ajili ya mtu, hasa mtu mgumu. Ni rahisi kuzungumzia utu wa kibinadamu kwa njia ya kufikirika. Ni vigumu zaidi kuutambua kwa wale wanaotuchokoza, wanaotupinga, au wanaotujeruhi. Hata hivyo hapa ndipo Injili inapotuita tuelekeze mawazo yetu: "Wapendeni adui zenu ... waombeeni wale wanaowatendea vibaya"(Lk 6:27–28). Hitaji hili linapingana moja kwa moja na kile ambacho Papa Francisko amekiita: "utandawazi wa kutojali"(rej. Mahubiri huko Lampedusa 8 Julai 2013) yaamni: hali ya kiutamaduni ambapo mateso ya wengine yanakuwa ya mbali, ya kawaida, na hatimaye hayaonekani.

Amani inahitaji usikivu

Usikivu si wa hiari; ni kitendo cha upinzani. Na leo hii, upinzani huo unafanywa kuwa mgumu zaidi na "uchezaji" unaoongezeka wa vita: migogoro inayosababishwa kupitia skrini, iliyopunguzwa hadi picha, vipimo, na vifupisho vya kimkakati, ambapo maisha ya wanadamu yana hatari ya kuonekana kama vituo vya data,  badala ya watu. Hatari si tu kwamba tunavumilia vurugu, bali pia kwamba tunaacha kuhisi hivyo, hadi baadhi, hata katika serikali yetu wenyewe,  hawasiti kugeuza mateso ya wengine kuwa burudani bila aibu. Kinyume na hilo, Injili inasisitiza maono tofauti, ambayo yanarejesha uso wa mwingine, hata adui, na kuturudisha kwenye aina ya umakini unaokataa kuruhusu mateso kuwa yasiyojulikana. Hii si hisia. Ni nidhamu ya maadili inayotokana na imani kwamba kila mtu ana utu ambao hauwezi kufutwa, hata kwa dhuluma. Amani inayotenga, kupuuza, au kudhalilisha ubinadamu si amani hata kidogo. Ni aina ya migogoro tulivu tu.

Amani inahitaji ujuzi

Hatimaye, amani inahitaji ujuzi. Huenda hii ndiyo inayopuuzwa zaidi kati ya hizo nne. Mara nyingi tunazungumzia amani kama hamu au hisia, lakini badala yake Papa Francisko aliita ufundi. Lazima ufunzwe, utendwe, na kusafishwa. Unahitaji tabia: nidhamu ya kuzuia usemi wa mtu, ujasiri wa kusema ukweli bila chuki, uvumilivu wa kujenga uaminifu, nia ya kutoa faida ya mtu mwenyewe kwa ajili ya haki. Pia kunahitajika ujuzi halisi wa mazungumzo na majadiliano: uwezo wa kusikiliza bila kujitetea, kutaja malalamiko bila kuyachoma, kutafuta msingi wa pamoja bila kusaliti ukweli, na kudumu katika mazungumzo hata wakati makubaliano yanapoonekana kuwa mbali.

Marehemu Kardinali Avery Dulles aliwahi kuona kwamba, mazungumzo ni kuhusu kuwapa wale walio upande wako ruhusa ya kukuambia kwa nini wanafikiri umekosea. Ujuzi na mitazamo kama hiyo haiji kiasili; huundwa baada ya muda, siku baada ya siku, kupitia juhudi na nidhamu. Kwa pamoja, madai haya manne yanaonesha kwa nini Injili inaweza kuhisi kuwa haiwezekani wakati wa vita. Haianzii pale tunapotaka kuanza. Haianzi kwa kuuliza kama vurugu zinaweza kuhalalishwa. Inaanza kwa kuuliza,  tunakuwa nani mbele yake. Hii haimaanishi kuachana na mawazo ya kimaadili kuhusu vita. Inamaanisha kuiweka mahali pake pazuri. Tamaduni ya vita ya haki haikukusudiwa kamwe kuwa faraja, na hakika si, kama wengine wanavyopendekeza, kipimo cha utegemezi tu ambacho kipo kwa wale wanaopenda kwenda vitani tu. Ilikusudiwa kuzuia, kuonya, na kuweka mipaka. Hiyo ndiyo nafasi yake. Lakini, inapokuwa lenzi kuu ambayo tunapitia kutazama migogoro, inahatarisha kupunguza mawazo yetu kwa kile kinachoweza kuruhusiwa, badala ya kuipanua kuelekea kile kinachohitajika.

Amani si wazo la kutetea,ni ufundi unaojifunza hadi uzae matunda

Na ndivyo kinachohitajika zaidi, lakini amani imekuwa hivi kila wakati: si wazo la kutetea, bali ni ufundi - unaojifunza na kufanywa hadi uzae matunda katika hali halisi ya historia. Mwishoni mwa ziara yake Barani Afrika, akizungumza na waandishi wa habari alipokuwa akirudi Roma, Papa Leo XIV, hakuingia kwenye mijadala ya kufikirika kuhusu nguvu iliyohalalishwa. Badala yake alitoa wito la "utamaduni wa amani," akiwahimiza viongozi kurudi kwenye mazungumzo badala ya kuongezeka, na akisisitiza mvuto wake si katika nadharia bali katika mateso ya wanadamu, akikumbuka historia ya mtoto aliyekutana naye, ambaye baadaye aliuawa vitani. Kwa mara nyingine tena, kama Yesu katika kutangaza Heri za Mlimani Baba Mtakatifu alikataa kubishana kwa kiwango ambacho wengi walitarajia. Alizungumza kama mchungaji, si mtaalamu wa mikakati. Na sisi pia tunapaswa kufanya hivyo. Asante.

Asante kwa kusoma makala yetu. Unaweza kuendelea kupata habari mpya kwa kujisajili kwa jarida letu la kila siku: Just click here