ሆንዱራስ፡ ሕቡእ ሰብኣዊ ዕንወት ናይቲ ዝተረሰዐ ቅልውላው ምዝንባል

ዜና ቫቲካን

ሆንዱራስ ሓንቲ ካብተን ኣብ ዓለምና ገዛኻ ዛሕዚሕካ ክትስደድ ምግዳድ ማለት ግድን ኣህጉራዊ ዶብ ምሕላፍ ማለት ዘይኮነላ ሃገር፡ ብዙሓት ዜጋታታ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝመዛበሉን ዝስደዱን፣ ካብ ከተማ ናብ ከተማ፣ ካብ ከባቢ ናብ ከባቢ ይግዕዙን፣ ካብ ዓመጽን ስግኣታትን ካብቲ እናወሰኸ ዝኸይድ ዘሎ ከቢድ ጸላዊ ቅልውላው ከባቢያዊ ኲነታት ርሒቖም ድሕነት ይደልዩ። እቲ ኩነታት ነዚ ስመስል ክነሱ ብዓቢኡ ካብ ኣህጉራዊ ኣቓልቦ ወጻኢ ኮይኑ ይርከብ።

ጸብጻብ ባይቶ ስደተይናታት ኖርወይ

ብመሰረት እቲ ዕለት 10 ሰነ ብቤት ምኽሪ ስደተይናታት ኖርወይ (NRC) ዝተሓትመ ደረጃ ናይቶም ኣብ ዓለምና ኣዝዮም ብሸለልትነት ዝረኣዩ ቅልውላዋት ምዝንባል፡ ሆንዱራስ ምስ ክብደት ድሌታቶም ክነጻጸር ከሎ ዝወሓደ ኣቓልቦ ካብ ዝወሃበሉ ሰብኣዊ ኩነታት ኣብ ሻድሻይ ደረጃ ትስራዕ። እዚ ደረጃ፡ ንኣሽሓት ሰባት ኣብ ቀዋሚ ዘይተረጋገጸ ኩነታት ዝነብሩላ፡ ገና ግን እቲ እትነብሮ ዘላ ስቓይ ኣብ ዓለማዊ ክትዕ ኣቓልቦ ክስሕብ ዳርጋ ዘይክእል ዝኾነሉ ስግንጢር ዘቃልሕ እዩ።

ጠንቅታት ውሽጣዊ ምዝንባል

ኣብ ሆንዱራስ ዝረአ ዘሎ ውሽጣዊ ምዝንባል ውጽኢት ናይቲ ምስ ግዜ ዝተዋህለለ ረቛሒታት ድምር እዩ። ምስ ዝተወደበ ገበን፡ ምፍርራሕ ሸፋቱ፡ ምትላልን ዕጡቓት ጉጅለታት ዝገብርዎ ግዝኣታዊ ምቁጽጻርን ዝተኣሳሰር ዓመጽ፡ ንብዙሓት ኣባይቲ ስድራ ገዝኦም ዛሕዚሖም ክስደዱ የገድዶም፡ ንብዙሓት ገዛኻ ሓዲግካ ምስዳድ ምርጫ ኣይኮነን: ንርእሶምን ንደቆምን ዝከላኸሉሉ እንኮ መገዲ ስለ ዝኾነ እዩ።

ዘይከምቲ ኣብ ዶባት ዝፈስስን ኣቓልቦ ማዕከናት ዜና ዝስሕብን ዓበይቲ ቅልውላዋት ስደተይናታት፡ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝመዛበሉ ሰባት መብዛሕትኡ ግዜ ዘይርኣዩ ኮይኖም ይተርፉ። ኣብ ምስሊ ጃምላዊ ስደት ኣይረኣዩን፣ ናይ ግድን ኣብ መዓስከራት ስደተይናታት ዝዕቆቡ ኣይኮኑን፣ መብዛሕትኡ ግዜ ድማ እኹል ደገፍ ኣይረኽቡን። ናብ ካልእ ከባቢ ወይ ቁሸት ይግዕዙ፡ እንተኾነ ግን ኣብ ዘይተረጋገጸ ኩነታት ህይወቶም ይቕጽሉ፡ ርጉእ ህይወት ዳግማይ ንምህናጽ ርግጸይናነት የብሎምን።

ከባቢያዊ ለውጥን ዓመጽን

ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት፡ ርእሰ ከተማ ተጉሲጋልፓ፡ ሳን ፔድሮ ሱላን ካልኦት ከተማታትን ካብተን ብዓመጽ ኣዝየን ዝተሃስያ ዞባታት ዝሃድሙ ኣሽሓት ሰባት ዘዕቆባ እየን። ብዙሓት ሓደስቲ መጻእቲ ኣብቲ ድሮ ብድኽነት ዝተሃስየ ከባቢታት ይሰፍሩ፣ ኣብኡ ድማ ስራሕ ምርካብ፣ ብቝዕ ኣባይትን ምርካብ ኣገደስቲ ኣገልግሎታትን መዓልታዊ ብድሆ ይኸውን። ስለዚ ምምዝባል ኩሉ ግዜ ቀዋሚ ፍታሕ ዘይኮነስ መብዛሕትኡ ግዜ ንነዊሕ እዋን ተቓላዕነት ቀዳማይ ስጉምቲ ጥራይ እዩ ኮይኑ ዝተርፍ።

እቲ ናይ ጸጥታ ቅልውላው ብከባብያዊ ቅልውላው ዝገደደ እዩ። ሆንዱራስ ካብተን ኣብ ማእከላይ ኣመሪካ ንሳዕቤናት ለውጢ ከባቢያዊ ኣየር ዝያዳ ዝተቓልዓ ሃገራት ሓንቲ እያ። ህቦብላታት፡ ውሕጅ፡ ንነዊሕ እዋን ዝጸንሐ ደርቅን ድኹም ቀውዕን፡ ነቶም ኣብ ገጠር ዝነብሩ ማሕበረሰባት ብፍላይ ድማ ነቶም ህይወቶም ኣብ ሕርሻ ዝምርኮስ ማሕበረሰባት ዘጋጥሞም ጸገማት ክብ ዘብሎ እዩ። ሓንቲ ስድራቤት መሬታ ምስ እትስእን ወይ ድሕሪ ደጊም ክትሓርሶ ኣብ ዘይትኽእለሉ ደረጃ ምስ እትርከብ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ምምዝባል ዘይተርፍ ምርጫ ይኸውን።

ኣብ 2020 ነታ ሃገር ዘጋጠመ ህቦብላታት ኤታን ኢዮታን ኣሰር ዕንወት ሓዲጉ፡ ኣባይቲ፡ ትሕተ-ቅርጺ፡ መነባብሮ ዝጎድእ እዩ። ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ሰባት ንግዚኡ ይኹን ንሓዋሩ ካብ ገዝኦም ክወጹ ተገዲዶም እዮም። ግን እቲ ቅጽበታዊ ህጹጽ ኩነታት ምስ ሓለፈ እውን እንተኾነ፡ ዳግመ ህንጸት ኣጸጋሚ ኣብ ዝኾነሉን ዝርከብ ጸጋታት ድሩት ኣብ ዝኾነሉን ኩነታት፡ ብዙሓት ሳዕቤን ናይዞም ፍጻመታት ምግጣሞም ቀጻሊ ኮይኑ ኣሎ።

ቅልውላው ሆንዱራስ እዋናዊ ምዝንባል ካብ ሓደ ንላዕሊ ጠንቂ ከምዘለዎ ዘርኢ እዩ። ውግኣትን ዕጥቃዊ ግጭታትን ጥራይ ኣይኮኑን ሰባት ክወጹ ዘገድዱ: መዓልታዊ ዓመጽ: ቁጠባዊ ዕንወት: ከባብያዊ ጸቕጢ: ከምኡውን ዕድላት ዘይምህላው እውን ንሓደ ገዛ ሰባት ክሃድሙሉ ናብ ዝግብኦ ቦታ ክቕይሮ ይኽእል እዩ።

ኣህጉራዊ ኣቓልቦ ዘይምህላው

ሓደ ካብቲ ኣዝዩ ወሳኒ መዳያት ብልክዕ ኣህጉራዊ ኣቓልቦ ዘይምህላው እዩ። ሃገራዊ ዶባት ዘይሰግሩ ህጹጽ ኩነታት፡ ውሑድ ሓገዝ፡ ዝወሓደ ሽፋን መራኸቢ ብዙሃንን ውሑድ ፖለቲካዊ ጸቕጢን ክረኽቡ ይኽእሉ። ኣብ ውሽጢ ሃገር ተመዛበልቲ ኣብ ግራጭ ቦታ ተዓጽዮም ይተርፉ: ድሕነት ገዝኦም ስኢኖም እዮም: ግን ከኣ ኩሉ ግዜ ግዳያት ሰብኣዊ ቅልውላው ምዃኖም ኣፍልጦ ኣይወሃቦምን።

ጉዳይ ሆንዱራስ ምዝንባል፡ መልክዓ ምድራዊ ምንቅስቓስ ጥራይ ዘይኮነስ ናይ ምርግጋእ: ናይ መጻኢ: ናይ ዋንነት ስምዒት ዓሚቝ ክሳራ ምዃኑ የዘኻኽረና። ብድሕሪ ነፍሲ ወከፍ ምዝንባል ብዘይ ፍርሒ ዝነብሩሉ ቦታ ጥራይ ዝደልዩ ሰባት ኣለዉ።

ኣብቲ ብሃገራዊ ቤት ምኽሪ ዕርቂ (CNR) ዝተኣከበ ዝርዝር ዝተረሰዑ ቅልውላዋት ሻድሻይ ደረጃ ምሓዝ ልዕሊ ኩሉ ኣሽሓት ዛንታታት ህይወት ከይተሰምዑ ከም ዝተርፉን። ኣቃልቦ ዓለም ኣብቲ ኣዝዩ ዝርአ ህጹጽ ኩነታት ከተኵር እንከሎ፡ ኣብ ሆንዱራስ ግን ድምጺ ኣልቦ ቅልውላው ይቕጽል ኣሎ፡ እዚ ድማ ቅልውላው ግዱድ ምምዝባል፡ ዕንወትን መዓልታዊ እትጻወሮ ኮይኑ ይቕጽል ኣሎ።