ኮሎምብያ ኣብ ዘይርአ ቅልውላው ምምዝባል

ዜና ቫቲካን

ኣብ ኮሎምብያ ዝረአ ዘሎ ቅልውላው ምዝንባል ሎሚ ሓደ ካብቶም ኣብ ዓለምና ኣዝዮም ከበድቲ፡ ግን ከኣ ብዙሕ ዘይርአይን ዘይንገረሉን ሰብኣዊ ህጹጽ ኩነታት እዩ። ኣብቲ ቤት ምኽሪ ስደተይናታት ኖርወይ (NRC) ዘውጽኦ ዓመታዊ ዝርዝር ዕሽሽ ዝበህልን ዘይንገረሉን ቅልውላው ምዝብልና ሳልሰይቲ ከም ዝኾነትን እዚ ድማ ብሚልዮናት ዝቝጸሩ ተመዛቢሎም ኣብ መራኸቢ ብዙሓን ብዙሕ ኣቓልቦ ዘይረኽቡን እኹል ሓገዝ ዘይግበረሎምን ውሱን ኣህጉራዊ ፖለቲካዊ ተሳትፎን ዘጕልሕ ምዃኑ የመላኽት።

ንልዕሊ ሽዱሽተ ዓሰርተታት ዓመታት ዝቐጸለ ዕጥቃዊ ውግእ

ኮሎምብያ ንልዕሊ ሽዱሽተ ዓሰርተታት ዓመታት ዝጸንሐ ውሽጣዊ ዕጥቃዊ ውግእ ትጻወር ዘላ ሃገር ኮይና፡ እዚ ድማ ሓደ ካብቶም ኣብ ላቲን ኣመሪካ ዝነውሐ ውግእ ምዃኑ እዩ ዝንገረሉ። ድሕሪ’ቲ ኣብ 2016 ምስ ሰውራዊ ዕጡቕ ሓይልታት ኮሎምብያ (FARC) ዝተገብረ ስምምዕ ሰላም እውን እንተኾነ፡ ዓመጽ ይቕጽልም ምህላዉ እዩ ዝንገር።

ዝተረፉ ዕጡቓት ጉጅለታት፡ ገበነይናታት ውድባትን ተቓወምቲ ውድባት ጐረባብትን ንሰፊሕ ገጠራት ንምቁጽጻር ከም ዝቃለሱን እዚ ድማ ሕዱር ዘይምርግጋእ ዝፈጠረ ኮይኑ፣ ብፍላይ ድማ ህላወ መንግስቲ ድሩትን መብዛሕትኡ ግዜ ተኣፋፍን ኮይኑ ዝቕጽል ንርሑቕ ዞባታት ዝጸልው እዩ። ብመሰረት ጸብጻብ ቤት ምኽሪ ስደተይናታት ኖርወይ (NRC) ሚልዮናት ሰባት ካብ ኣባይቶም ክሃድሙ ከምዝተገደዱን፡ ብዙሓት ድማ ብሰላም ናይ ምምላስ ተስፋ ኣብ ዘይብሉ ኩነታት ውሽጣዊ ተመዛበልቲ ኮይኖም ይቕጽሉ ኣለዉ።

እቲ ቅልውላው ካብ ውሽጢ ሃገር ተመዛበልቲ ንላዕሊ ዝዝርጋሕ እውን እዩ። ኮሎምብያ ንኣዝዮም ብዙሓት ስደተይናታትን ተመዛበልትን ቬንዙዌላ እውን ዓባይ መተሓላለፊትን ኣአንጋዲትን ሃገር ብምዃና ነቲ ድሮ ተቓላዓይ ዝኾነ ህዝቢ ዓቢይ ጸገም ክብ ከም ዘብሎን እዚ ድማ ኣብ ልዕሊ ህዝባዊ ኣገልግሎታት፡ ከባብያዊ ማሕበረሰባትን ስርዓታት ሰብኣዊ ሓገዝን ዓቢ ጸቕጢ ይፈጥር ምህላዉ ይፍለጥ።

"ግዱድ ማእሰርቲ"

ሓደ ካብቲ ኣዝዩ መዓታዊ መዳያት ናይቲ ኩነታት፡ እቲ "ግዱድ ምግላል" ተባሂሉ ዝፍለጥ ተርእዮ እዩ። ኣብ ብዙሓት ገጠራት፡ ዕጡቓት ጉጅለታት ጽርግያታት፡ መእተዊ መንገድታትን ጸጋታትን ስለዝቆጻጸሩ፡ ምሉእ ሕብረተሰብ ካብ ዓድታቶም ክወጹ ዘይክእሉ ይኾኑ፡ እዚ ማለት ሰባት ተመዛቢሎም ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣብ ገለ ገለ ኣጋጣሚታት፡ ኣብ ናይ ገዛእ ርእሶም ግዝኣቶም "ተዓጽዮም"፡ ናጽነት ምንቅስቓስን ተበጻሕነት መግቢ፡ ክንክን ጥዕናን ትምህርትን ይሕረሙ።

ደቀባትን ኣፍሮ-ኮሎምብያውያንን ማሕበረሰባት ካብቶም ኣዝዮም ዝተጠቕዑ ኮይኖም፡ መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ስልታዊ ኣገደስቲ ከባቢታት ብተፈጥሮኣዊ ጸጋታት ዝሃብተሙ ከባቢታት ወይ ኣብ ዘይሕጋዊ መስመራት ዘይሕጋዊ ምስግጋር ሰባት ስለዝነብሩ እዮም።

ጸብጻብ ቤት ምኽሪ ስደተይናታት ኖርወይ (NRC) ቅልውላው ኮሎምብያ ብፍላይ ዕጥቃዊ ግጭት፡ ዝተወደበ ገበን፡ ንነዊሕ እዋን ዝጸንሐ ዘይምዕሩይነትን ድኹም ህላወ ትካላት መንግስትን ኣብ ወሰናስን ዞባታት ዘወሃህድ ስለዝኾነ ዝተሓላለኸ ምዃኑ የጉልሕ። ስለዚ ሓደ መስመራዊ ቅልውላው ዘይኮነስ ንሓድሕዱ ዝደጋገፉ ተደራራቢ ከባብያዊ ቅልውላዋት ቅንስል እዩ።

ምብትታን ዕጡቓት ጉጅለታት ርጉእን ነባሪን መስርሕ ድርድር ኣጸጋሚ ስለዝገብሮ፡ ሰላም ንምሕያል ዝግበር ጻዕርታት ዕንቅፋታት ይቕጽል ኣሎ።

ብሰብኣዊ ኣረኣእያ ድሌታት ገዚፍን ብዙሕ ሸነኻት ዘለዎን እዩ። ተመዛበልቲ ውሑስ መጽለሊ፡ ምርካብ ጽሩይ ማይ፡ ክንክን ጥዕናን ስነ-ኣእምሮኣዊ ደገፍን፡ ከምኡ’ውን ሕጋዊ ሓለዋ ኣንጻር ግፋን ተወሳኺ ዓመጽን የድልዮም።

ቤት ምኽሪ ስደተይናታት ኖርወይ ኣብ ሓያሎ ክፋላት እታ ሃገር፡ ትምህርቲ ንዝተመዛበሉ ህጻናት፡ ደገፍ መነባብሮ፡ ምክፍፋል ህጹጽ ሓገዛትን ሕጋዊ ሓገዛትን ዘጠቓልል መደባት ኣቢሉ ይሰርሕ። ይኹን እምበር፡ ስፍሓት ናይቲ ድሌታት ካብቲ ዘሎ ጸጋታት ኣዝዩ ይዛይድ።

ኣህጉራዊ ኣቓልቦ ዘይምህላው

እቲ ቅልውላው "ተረሲዑ" ተባሂሉ ዝግለጸሉ ቁልፊ ምኽንያት፡ ኣህጉራዊ ኣቓልቦ ዘይምህላዉ እዩ። ዝያዳ ዝረኣዩ ዓለማዊ ህጹጽ ኩነታት ንጸጋታትን ፖለቲካዊ ትኹረትን ካብ ከም ናይ ኮሎምብያ ዝኣመሰሉ ንነዊሕ እዋን ዝጸንሑ ቅልውላዋት ክስሕቡ ስለዝኽእሉ፡ ብሕዱር መንገዲ ትሑት ምወላ ይገብሩ።

ከም ውጽኢቱ ድማ እቲ ሰብኣዊ ምላሽ ካብቲ ጭቡጥ ድሌታት ናይቲ ዝተጎድአ ህዝቢ ኣዝዩ ይጎድል። ውሱን ሽፋን መራኸቢ ብዙሃን፡ እኹል ቍጠባዊ ደገፍ ዘይምህላውን ድኹም ስነ መላዊ ክሌኣዊ ጽምዶን ውህደት፡ ሚልዮናት ሰባት ኣብ ዘይርአ ኩነታት ንኽጸንሑ ኣበርክቶ ከምዘለዎ እቲ ጸብጻብ ይሕብር።

ካልእ ወሳኒ ረቛሒ ድማ መልክዓ ምድራዊ ናይቲ ግጭት እዩ። ብዙሓት ካብቶም ኣዝዮም ዝተሃስዩ ከባቢታት ኣብ ኣማዞንን ኣብ ገማግም ባሕሪ ፓስፊክ ኮሎምብያን ዝርከቡ ርሑቓት ዞባታት ኮይኖም ንምብጻሖም ኣጸጋሚ ዝኾኑን መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ዕጡቓት ጉጅለታት እዮም።

እዚ ድማ ምእካብ መረዳእታ፣ ሰብኣዊ ተበጻሕነትን ምክልኻል በርገሳዊ የተሓላለኽ። ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ኩነታት፡ ዋላ’ውን ናይ ምዝንባል ጉዳያት ምምዝጋብ ኣጸጋሚ ይኸውን፡ እዚ ድማ ነቲ ቅልውላው ብዓቢኡ ዘይርአ ኮይኑ ንኽቕጽል ዝያዳ ኣበርክቶ ይገብር።

ካብ ዘይርአ ቅልውላው ናብ ዓለማዊ ቀዳምነት ዝወሃቦ

ኣብዚ ቀረባ ዓመታት፡ ናይ ተስፋ እዋናት ምስ ሓድሽ ማዕበል ዓመጽ ተቐያይሩ። ምስ ከባብያዊ ተኹሲ ደው ምባል ወይ መስርሕ ዘተ ኣብ መንጎ መንግስትን ዝተወሰኑ ዘይሕጋውያን ዕጡቓት ጉጅለታትን ዝተኣሳሰር ግዝያዊ ምንካይ ምምዝባል፡ ነባሪ ምርግጋእ ኣየምጽአን።

ብኣንጻሩ፡ ሓድሽ ቀላሲ ሓይሊ ናይ ግዝኣታዊ ምቁጽጻር በዞም ጉጅለታት፡ ተወሳኺ ምዝንባል ህዝቢ ኣበጊሱ፡ እዚ ድማ ነቲ ተኣፋፍነት ናይቲ ሓፈሻዊ ኩነታት ዘጒልሕ እዩ። ስለዚ ቅልውላው ምዝንባል ኮሎምብያ ውጽኢት ናይቲ ምስ ግዜ ዝማዕበለ ነዊሕ ዝጸንሐ ግጭት ኮይኑ፡ ኣብ ልዕሊ ሰላማዊ ህዝቢ ህዝቢ ዓሚቝ ሳዕቤን እናቐጸለ እዩ። እታ ሃገር ኣብ ዝርዝር ቤት ምኽሪ ስደተይናታት ኖርወይ (NRC) ሳልሰይቲ ሸለልትነት ዝበዝሖ ቅልውላው ምዝንባል ዝረኣየላ ምዃና ዘረጋግጽ ኣሃዛዊ ጸብጻብ ጥራይ ዘይኮነ፡ ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ሰባት ካብ ማሕበረሰብ ዓለም ዘድልዮም ኣቓልቦ ከይረኸቡ ኣብ ኣዝዩ ተቓላዕቲ ኩነታት ዝነብሩሉ ክውንነት ዘንጸባርቕ እዩ። እቲ ቀንዲ ብድሆ ነዚ "ዘይርአ" ቅልውላው ብሰብኣዊ መዳይ ይኹን ብፖለቲካዊ ደረጃ ናብ ዓለማዊ ቀዳምነት ምቕያር ወሳኒ ምዃኑ ዘነጽር እዩ።