ዓባይ ብሪጣንያ፦ ንኣፍሪቃ ዝወሃብ ረድኤት ክትንክዮ ኢያ

ኣባ ፍሬእግዚእ በኪት - ሃገረ ቫቲካን

ብሪጣንያ ንኣፍሪቃ ዝወሃብ ረድኤት ብ56 ሚእታዊት ትንክዮ ኣላ። ኣብዚ ቐረባ መዓልትታት መንግስቲ ብሪጣንያ ንዳግመ ምዕጣቕ ኣጽዋር ንምድጋፍ ልዕሊ 6 ቢልዮን ፓውንድ ከም ዝንኪ ኣፍሊጡ ኣሎ። እቲ ዝዓበየ ክፋል ናይዚ ምንካይ ድማ ነተን ድኻታት ሃገራት ዓለም ዘጠቓለለ ኢዩ። ኣብ 2028-2029 ክልቲኡ ገንዘብ ብ900 ሚልዮን ፓውንድ ኪንኪ እዩ፣ እዚ ከኣ 56 ሚእታዊት ኪንኪ እዩ። እዚ ኵሉ ናብ ዝወሓደ ኣብያተ ትምህርትን፡ ሆስፒታላትን፡ ኣገደስቲ ኣገልግሎታትን ተሓጺሩ ከም ዝተርፍ ክገብሮ ኢዩ።

ምንካይ ነቶም ኣብ ተኣፋፊ ዘለዉ ኢዩ ዝሃሲ

"እዚ ምንካይ እዚ .... ተነቃፊነት ክውስኽ ይኽእል ኢዩ" ይብል ኣሌክስ ቫይንስ ዳይረክተር ፕሮግራም ኣፍሪቃ ኣብ ቤት ምኽሪ ወጻኢ ርክባት ኤውሮጳ (ECFR)። "ናይ ዓባይ ብሪጣንያ ሓገዛት፡ ከምቲ ልሙድ ከም ኣብያተ ትምህርትን፡ ክሊኒካትን፡ ናይ ግብረ ሰናይ መደባትን ዝኣመሰሉ ናይ ቅድመ ግንባር ኣገልግሎታት ኢዩ ዝድግፍ፣ ነዚ ደገፍ እዚ ምቝራጽ ከኣ፡ ነቶም ኣብ ተኣፋፊ ኵነታት ዝነብሩ ሰባት ብዘይ መሰረታዊ ቀለብ ከትርፎም ይኽእል ኢዩ። ካብቲ ዝተገብረ ገምጋም እተረኽበ መርትዖታት ድሮ ኣብ ከም ኢትዮጵያን፡ ደቡብ ሱዳንን፡ ሶማልያን ዝኣመሰላ ሃገራት ናይ ትምህርትን፡ ክንክን ጥዕናን ቀረብ ከም ዝነከየ ይሕብር፣ እዚ ድማ ንቅሬታታት ከዕምቖን፡ ነቲ ድሮ ተነቃፊ ዝነበረ መንግስታዊ መዋቕር ከዳኽሞን ይኽእል ኢዩ።"

ንጸጥታ ዜስግእ ነገራት

ስለዚ ንከም ሶማልያ ዝኣመሰላ ዘይርጉኣት ሃገራት ረድኤት ምንካይ፡ ነቲ ወተሃደራዊ ወጻኢታት ንምቅላስ ዝዓለመ ናይ ጸጥታ ስግኣት ከጐሃህሮ ይኽእል ድዩ? ኣሌክስ ቫይንስ፡ ኣካያዲ ስራሕ ናይቲ ኣብ ለንደን ዝርከብ ትካል ካታታም ሃውስ "እዚ ምንካይ እዚ ንወጻኢታት ምክልኻል ንምድጋፍ ኣድላዪ ኢዩ ዝብል መመኽነይታ ዘተሓታትት ኢዩ ዝመስል። ወጻኢታት ምዕባለን ጸጥታን  ኣጸቢቑ ዝተኣሳሰረ ኢዩ፣ ኣብ ከም ሶማልያ፡ የመንን፡ ኣፍጋኒስታንን ዝኣመሰላ ሃገራት ረድኤት ምንካይ፡ ነቲ ቐንዲ ረቛሒታት ግጭት ማለት ድኽነትን፡ ድኽመት ምሕደራን፡ ሕጽረት ዕድላትን ከጋድዶ ኢዩ። ኣብ ውሽጢ መንግስቲ ብሪጣንያን ኣብ መንጎ ኣባላት ፓርላማኣን እውን ከይተረፈ፡ እቲ ውሳኔ ንጸጥታ ብሪጣንያ ብሓቂ ከሐይሎ ይኽእል ድዩ ዝብል ጥርጣረታት ኣሎ። እዚ ፖሊሲ እዚ ምእንቲ ንሓጺር እዋን ናይ ገንዘብ ምትሕልላፍ ንምግባር፡ ነቲ ናይ ነዊሕ ጊዜ ርጉእ ዝኾነ ናይ ወፍሪ መደባት ከዳኽሞ ይኽእል ኢዩ።" እቲ ንኣፍሪቃ ዝወሃብ ሓገዛት፡ ኣብ 2026 ካብ 818 ሚልዮን ፓውንድ፡ ኣብ 2029 ናብ 677 ሚልዮን ፓውንድ ኪንኪ እዩ።

ዝኸፍአ ሳዕቤን ዘለወን ሃገራት

ኣሌክስ ቫይንስ ኣብ ኣፍሪቃ እቲ ዝኸበደን ክምለስ ዘይክእልን ሳዕቤናት ዘጋጥሞም ሃገራትን ዞባታትን ገሊጹ ኣሎ - "እቲ ዝኸበደን፡ ዝበዝሐ ሳዕቤናትን ኣብተን ኣብ ትሕቲ ሰሃራ ኣፍሪቃ ዝርከባ ድኻታትን፡ ኣብ ረድኤት ዝምርኰሳ ሃገራትን ክወድቕ ይኽእል ኢዩ።" ብተወሳኺ፡ ከም ማላዊ፡ ሞዛምቢክ፡ ሰራ ልዮን፡ ደቡብ ሱዳንን ዝኣመሰላ ሃገራት ብፍላይ፡ ልክዕ ከምተን ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝርከባ ኣብ ተኣፋፊ ኵነታት ዝርከባ ሃገራት ኣብ ሓደጋ እተቓልዓ ኢየን።  ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ኵነታት ናይ ረድኤት ምቝራጽ ብቐሊሉ ክምለስ ኣይክእልን ኢዩ - ምንካይ ኣገልግሎት ጥዕና፡ ናይ ትምህርቲ ቀረብ ምርካብ - ብፍላይ ንስንክልና ዘለወን ደቂ ኣንስትዮን ሕጻናትን - ከምኡውን መደባት ምክልኻል ሕማማትን፡ ንወለዶታት ዝትንክፍ ሳዕቤን ክህልዎ ይኽእል ኢዩ። ንከም ምጥፋእ ፖልዮን፡ ንካልእ ለበዳ ሕማም ምድላው ዝኣመሰለ ተበግሶታት ዚወሃብ ደገፍ ምንካይ ንነዊሕ እዋን ዝኸይድ ተነቃፊ ኵነታት ክፈጠር ይኽእል ኢዩ።

ሸቶታት ምዕባለ ኣብ ምውጋድ ዘሎ ሓደጋታት

ኣብ 2029፡ 70 ሚእታዊት ናይቲ ገንዘብ ናብ ዞባታት ግጭት ክወሃብ ኢዩ። ብመሰረት ቫይንስ "እቲ 70 ሚእታዊት ገንዘብ ናብቲ ብግጭት እተጠቕዐ ከባቢታት፡ ማለት ናብቲ ዘሎ ቅልውላው ምላሽ ንምሃብን፡ ጂኦፖለቲካዊ ቀዳምነት ዝወሃቦም ነገራትን፡ እንተላይ ንዩክረይን፡ ሱዳንን፡ ማእከላይ ምብራቕን ዘንጸባርቕ ኢዩ። እዚ ካብ ኣፍሪቃ ምሉእ ብምሉእ ምውጻእ ማለት ኣይኰነን፣ እንተዀነ ግን ካብ ቀጻልን ነዊሕን ናይ ምዕባለ ተሳትፎ፡ ናብ ንጡፍን ናብ ጸጥታ ዘድሃበ ወጻኢታት ምግባርን የመልክት። ብግብራዊ ኣዘራርባ ኣብ ዝበዝሕ ክፋል ኣህጉር፡ ዝሰፍሐ ሸቶታት ምዕባለ ንድሕሪት ከም ዝምለስ ብምግባር፡ ኣብ ህጹጽ ዘይምርግጋእን ምስ ስደት እተተሓሓዘ ሻቕሎትን ጸቢብ ኣትኵሮ ክፈጥር  ይኽእል ኢዩ።"

ሃጓፍ ክመልእ ዘይከኣለ ናይ ብዙሕነት ኣሰራርሓታት

ኣብ መወዳእታ ኣሌክስ ቫይንስ "ነዚ ምንካይ እዚ ንምሽፋን  ዚሕብር ውሱን መርትዖ ኣሎ። ኣብ ክንዳኡ ብሪጣንያ ነቲ ሓገዛት ንባንክ ዓለምን፡ ባንክ ምዕባለ ኣፍሪቃን፡ ከምኡውን ከም ጋቪ ዝኣመሰሉ ዓለምለኻዊ ተበግሶታት ጥዕና ትህቦ ኣላ። እዚ ብእተወሰነ ደረጃ ደገፍ ክዕቅብ ዝኽእል እኳ እንተዀነ፡ ነቲ ብሪጣንያ ኣብ ባይታ እትገብሮ መደባት ዘለዋ ቀጥታዊ ግደን ተዓጻጻፍነትን ግን ይንክዮ። እዚ ከምዚ ኢሉ ከሎ ስፍሓት እቲ ምንካይ - ምስ ናብ ውሽጢ ሃገር ዝወጽእ ወጻኢታትን፡ ነቶም ኣብታ ሃገር ዕቝባ ንዝሓቱ ወጻኢታቶም ንምሽፋን ዝግበር ወጻኢታት ዝኣመሰለ ጸቕጥታት ተደሚሩ - ምሉእ ብምሉእ ክሽፍንዎ ዘይመስል ምዃኑ ይሕብር።