400 vjet në Bazilikën e Shën Pjetrit: liturgji e muzikë për të takuar Krishtin

R.SH. – Vatikan

"Nëse doni të dini çka është një kishë prej guri, duhet të keni parasysh 'ritet e lutjet' me të cilat i kushtohet Zotit". Me këto fjalë, Ati Montfortian Corrado Maggioni, Kanonik i Bazilikës së Vatikanit e Kryetar i Komitetit Papnor për Kongreset Ndërkombëtare Eukaristike, përmblodhi kuptimin e takimit mbajtur mbrëmë, tek këmbët e Katedrës berniniane. Ishte ngjarja e dytë e një serie të përgatitur nga Fabrika e Shën Pjetrit me rastin e 400-vjetorit të Kushtimit të Bazilikës së Vatikanit (1626–2026).

Figurë e zgjedhur në takimin e dytë, për 400 vjetorin e Kushtimit të Bazilikës së Shën Pjetrit

Fokusi i mbrëmjes ishte rëndësia liturgjike e teologjike e Bazilikës së Shën Pjetrit. "Një kishë," tha Atë Maggioni në fjalimin e tij kushtuar kuptimit dhe historisë së liturgjisë së bazilikës,"që ekziston për t'u lutur në Krishtin, të bashkuar me besimtarët në Të. Ajo ekziston për të festuar misteret e shenjta, ndër të cilat dallohet Eukaristia, për të dëgjuar Fjalën e Zotit, për të mirëpritur dhuratat e Tij dhe për t'iu përgjigjur atyre."

"Shtëpia" e Kishës

"Ne e dimë se Zoti dëshiron të banojë në zemrat e njerëzve. Atëherë pse t'i ndërtojmë Atij shtëpi prej guri? Rituali - shpjegoi presidenti i Komitetit Papnor për Vatican News, "na ndihmon të kuptojmë pse ekziston një kishë prej guri, ndërtesa në të cilën, në emër të Zotit, mblidhet kuvendi", duke ditur se, siç thotë Jezusi në Ungjillin e Mateut, "Ku janë dy ose tre të mbledhur në emrin tim, atje jam edhe unë ndërmjet tyre" (Mt 18:20).

Nga bazilika pagane, në atë kristiane

"Që nga kohërat e lashta - thekson Atë Maggioni - vendi ku mblidheshin dishepujt e Zotit quhej 'shtëpia e Kishës', Domus Ecclesiae," shtëpi private të vëna në dispozicion për të kremtuar meshën. Kjo e dallon bazilikën e krishterë nga ajo pagane, e rezervuar vetëm ndaj personit përgjegjës për adhurimin, priftin. "Gjithçka ndryshon kur ky term hyn në jetën e Kishës, e cila mblidhet për të kremtuar Eukaristinë. Krishti përuroi një formë të re të adhurimit: një mënyrë të re të takimit me Zotin, ku ne nuk jemi aq shumë ata që i japin diçka Zotit, por më tepër ata, që e marrin vetë jetën e Zotit".

Takimi i dytë për 400-vjetorin e Kushtimit të Bazilikës së Shën Pjetrit

Kremtimet e popullit të Zotit

Nga një perspektivë historike, asistohet një transformim festimesh papnore: nga ato të Rilindjes, me karakterin e tyre thjesht institucional, në të cilat Papa, si sovran, hyri në Shën Pjetër i rrethuar nga ushtarë, figura të shquara dhe klerikë – në ato bashkëkohore. "Me Koncilin e Vatikanit II,  u bënë festime, veprime liturgjike të Popullit të Zotit". Sipas Atë Maggionit, karakteristika specifike e liturgjisë së Bazilikës së Vatikanit sot është universaliteti i Popullit të Zotit. "Këto festime bashkojnë besimtarë të çdo gjuhe, populli dhe kombi tek ndërtesa e ngritur në vendin e martirizimit dhe varrimit të Apostullit Pjetër".

Takimi i dytë për 400 vjetorin e Kushtimit të Bazilikës së Shën Pjetrit

Shenja për takimin me Zotin

Rizbulimi i kuptimit të liturgjisë është i rëndësishëm sot sepse, sipas Atë Corrado Maggionit, është "mjeti të cilin Zoti donte që ne ta takonim vërtet Atë. Sot, si gjithmonë, duhet të rizbulojmë vlerën e takimit me Krishtin përmes shenjave shenjte e përmes ritualit. Përpiqemi të kuptojmë pse ndoshta festojmë dobtë". Prandaj, duhet shpresa për formim më të madh liturgjik. Për më tepër, siç theksoi Papa Leoni XIV në audiencën e përgjithshme të 20 majit, "liturgjia e festuar përkthehet në jetë dhe kërkon  ekzistencë besnike, të aftë për ta bërë konkrete atë, që u përjetua në kremtim".

Mbrëmja u shoqërua me paraqitje nga dy ekspertë të tjerë, Atë Valentino Miserachs, Kanonist i Shën Marisë së Madhe dhe Dekan Nderi i Institutit Papnor të Muzikës së Shenjtë, si dhe Marco Guzzi, me shfaqje nga Cappella Musicale Giulia, një nga koret më të vjetra liturgjike të Vatikanit, themeluar nga Papa Julius II, në vitin 1513. Ngjarja synonte të ofronte reflektimin mbi zhvillimin e jetës kishtare dhe shpirtërore gjatë shekujve.

Samiti i Palestrinës

Sipas Atit Miserachs, kulmi i muzikës liturgjike në Bazilikën e Vatikanit është Giovanni Pierluigi da Palestrina, i cili në kohën e Koncilit të Trentit nguliti në polifoni një kërkim për pastërti, maturi dhe kuptueshmëri të tekstit, duke mishëruar një model përsosmërie për kompozimin e shenjtë: për Kishën Palestrinë, është në muzikë, ajo që Toma i Akuinit është për filozofinë e krishterë.

Il vertice di Palestrina

Vertice della musica liturgica nella Basilica Vaticana è, secondo padre Miserachs, Giovanni Pierluigi da Palestrina, che ai tempi del Concilio di Trento impresse nella polifonia una ricerca di purezza, sobrietà e intellegibilità del testo, incarnando un modello di perfezione per la composizione sacra: per la Chiesa Palestrina, è in musica, ciò che Tommaso d’Aquino è per la filosofia cristiana.

Takimi i dytë për 400-vjetorin e Kushtimit të Bazilikës së Shën Pjetrit

Këndimi poli-koralitet dhe koret në kupolë

Në epokat pasuese, stili evoluoi me madhështinë e Barokut: "Poli-koraliteti përfshinte gjashtëmbëdhjetë kore të shpërndara përgjatë navatës e gjithashtu edhe në kupolë: nuk mund ta imagjinojmë se si duhet të ketë qenë ta dëgjosh diçka të tillë! Efekt stereofonik. Diçka fenomenale, fantastike. Në shekullin e shtatëmbëdhjetë, muzika shkrihej me madhështinë e arkitekturës".

Duke u kthyer në Koncilin II të Vatikanit

Një histori që evoluoi me kalimin e kohës, duke arritur ripërtëritjen liturgjike të dëshiruar nga Shën Piu X dhe, më pas, Koncili i II i Vatikanit. Kundër shtrembërimeve të dekadave të fundit, që synonin tërheqjen e të rinjve, por me pak sukses, Atë Miserachs na nxit të nxjerrim në pah të vërtetën dhe të kthehemi me besnikëri te dokumentet e Etërve të Koncilit. "Le të shohim se çfarë tha Koncili:

“Latinishtja mbetet gjuha zyrtare e Kishës së Romës! Na nxit ta ruajmë thesarin e muzikës së shenjtë, në mënyrë që krijimet e reja të jenë në harmoni me traditën e madhe", në frymën e vazhdimësisë”.

Kupola e Bazilikës së Shën Pjetrit

Dialog me modernitetin

Fjalimi i poetit dhe filozofit Marco Guzzi u përqendrua, më në fund, në temën e vizionit të Kishës nga shekulli i 17-të - deri në ditët e sotme. Me enciklikën Magnifica Humanitas të Leonit XIV, intelektuali theksoi nevojën për një dialog të aftë për të dalluar:  dialog që nuk përqafon në mënyrë të pakritikueshme gjithçka moderne, por përkundrazi, si sitë, nxit kulturën moderne të krishterë.

Për një ungjillëzim të ri

"E dukshmja është e besueshme vetëm nëse kujton të padukshmen”. Të jetosh në një epokë të vështirë, si e jona, me krizën e vazhdueshme të Krishterimit historik, është sfiduese për Kishën. Sipas Guzzi-t, thirrja e Shën Gjon Palit II për një ungjillëzim të ri është urgjente, si dhe në kohën e duhur. Jo doktrinave abstrakte: "Moderniteti thotë: më lejoni të shoh" përfundoi Poeti, "ne, të krishterët, me dëshminë tonë dhe të udhëhequr nga Shpirti Shenjt, "duhet të përgjigjemi: po, ejani e shikoni!".