Laikët në pozita autoriteti në Kurie: koment i Kardinali Ouellet

R.SH. - Vatikan

nga Marc Ouellet*

Ndërmjet vendimeve të guximshme të Papës Françesku, është emërimi i laikëve dhe i rregulltareve në pozita autoriteti, që zakonisht rezervohen vetëm për ministrat e shuguruar, ipeshkvijtë ose kardinalët, në dikasteret e Kuries Romake. Papa e justifikoi këtë risi me parimin sinodal, i cili kërkon pjesëmarrje më të madhe të besimtarëve në bashkësinë dhe misionin e Kishës. Megjithatë, kjo nismë i bie ndesh zakonit të lashtë për t’ua besuar pozitat e autoritetit ministrave të shuguruar. Ky zakon sigurisht që mund të mbështetet në Koncilin II të Vatikanit, i cili përcaktoi sakramentalitetin e episkopatit (LG 21). Prej këndej, shqetësimi në lidhje me një vendim papnor që respektohet, por ndoshta konsiderohet i përkohshëm. Deri në atë pikë, sa disa shpresojnë, në agimin e papnisë së re, që lidhja e ngushtë ndërmjet shërbesës së shuguruar dhe funksionit të qeverisjes në Kishë, të riafirmohet.

Natyrisht, kjo nuk do të thotë të vihet në dyshim progresi vendimtar doktrinor i Koncilit II të Vatikanit, që pranoi se episkopati ishte shkallë e duhur e sakramentit të Urdhrit të Shenjtë të Meshtarisë, me të cilin ishin domosdoshmërisht të lidhura funksionet e mësimdhënies, shenjtërimit dhe qeverisjes (tria munera). Por kjo nuk do të thotë që sakramenti i Urdhrit të Shenjtë (të Meshtarisë) është burim i padiskutueshëm i të gjithë qeverisjes në Kishë.

Do të rifilloj këtu shkurtimisht reflektimin që ky vendim papnor më nxiti ta bëja me rastin e botimit të Kushtetutës Praedicate Evangelium mbi reformën e Kuries Romake. Justifikimi kanonik i paraqitur gjatë paraqitjes së kësaj Kushtetute, nuk arriti konsensus të përgjithshëm, mbasi dukej se zgjidhte një çështje të diskutueshme shekullore në mënyrë vullnetare ose arbitrare, duke miratuar qëndrim skolastik, që Papa do ta kishte marrë në dëm të dialogut paraprak ndërmjet teologëve dhe kanonistëve.

Propozova një lexim teologjik të këtij vendimi të Papës, që shkon përtej kornizës së pozicioneve kontraverse kanonike mbi origjinën dhe dallimin ndërmjet fuqisë së Urdhrave dhe fuqisë së juridiksionit në Kishë. Kjo përcaktohet në artikullin që e botova më 21 korrik 2022, në L'Osservatore Romano, thelluar në të njëjtat linja në librin tim Parola, Sacramento, Carisma. Chiesa sinodale, rischi, opportunità (Siena, Cantagalli, 2024). Pas këtij reflektimi, i kushtova energji të konsiderueshme meditimit mbi marrëdhënien ndërmjet Shpirtit Shenjt dhe Kishës, e më konkretisht, ndërmjet Shpirtit Shenjt, shtatë sakramenteve dhe sakramentalitetit të Kishës në tërësi. Specialistët e pranojnë se teologjia jonë sakramentale vuan nga deficiti pneumatologjik që shkon krah për krah me vizionin e njëanshëm kristologjik. Ndërsa është e vërtetë që shtatë sakramentet janë akte të Krishtit, e gjithashtu, akte të Kishës, që rrjedhin nga veprimi i Shpirtit Shenjt.

Shpirti Shenjt i shoqëron gjithmonë aktet sakramentale të Krishtit të Ngjallur, për të ndërtuar Kishën Sakramentale, për të cilën flet Koncili II Ekumenik i Vatikanit, nga paragrafi i parë i Kushtetutës Dogmatike Lumen gentium. Për më tepër, veprimi i Shpirtit Shenjt shkon përtej sakramenteve dhe manifestohet lirisht në karizmat dhe shërbesat që Koncili, për fat të mirë, i rivlerësoi pas shekujsh mosbesimi dhe moszhvillimi. Ky orientim konciliar, pra, kërkon vëmendje të përtërirë ndaj pranisë dhe veprimit të Shpirtit Shenjt në shërbim të bashkësisë dhe të misionit të Kishës.

Megjithatë, ne e pranojmë se nuk jemi mësuar të dallojmë praninë dhe veprimin e Tij, pasi kemi mësuar të flasim për hirin në terma antropologjikë, pa e emërtuar Personin hyjnor që formëson efektet e Misterit të Pashkëve në shpirtrat dhe strukturat e Kishës. Ky Person hyjnor është Shpirti Shenjt që vjen nga Ati, nëpërmjet ndërmjetësimit të Krishtit të Ngjallur, Dhuratë-Bashkim i cilit Kisha është fryt dhe sakrament. Ne ende po punojmë për të kuptuar sakramentalitetin e Kishës në tërësi, si bashkësi hyjnore-njerëzore që e bën të pranishëm misterin e bashkësisë Trinitare. Kjo bashkësi duket e vështirë për t'u përcaktuar e për t’u specifikuar në përmbajtjen e saj. Megjithatë, shtatë sakramentet ekzistojnë pikërisht për të artikuluar këtë bashkësi kishtare, në mënyrë që të jetë kuptimplote dhe tërheqëse, duke e bërë kështu Kishën më misionare dhe më të rëndësishme në shoqëri.

A është kjo referencë ndaj Shpirtit Shenjt, arkitektit të bashkësisë kishtare, e rëndësishme për shërbesën e qeverisjes në Kishë? A nuk mjafton të kesh premtimet e Jezusit, apostujve të tij në Ungjill, të cilat garantojnë autoritetin e tyre dhe u japin sigurinë e pranisë së tij të përhershme? Çfarë kuptimi ose efikasiteti shtesë i sjell Shpirti Shenjt sakramentalitetit të Kishës? A nuk është i kufizuar roli i tij në atë të ndihmësit të Krishtit të ngjallur, i cili mbetet aktori qendror i të gjithë rendit sakramental? Por, si mund ta forcojmë atëherë lidhjen ndërmjet Eukaristisë dhe Kishës, e cila është çelësi i bashkësisë kishtare dhe motori i zgjerimit të saj misionar? Këto pyetje tregojnë se ekziston një fushë kërkimore e padepërtueshme, që duhet depërtuar për të hedhur dritë të mëtejshme mbi gjestin profetik të Papa Françeskut.

Papa Françesku e dallon autoritetin e Shpirtit Shenjt në veprim, përtej lidhjes së vendosur ndërmjet shërbesës së shuguruar dhe qeverisjes së Kishës. Nuk bëhet fjalë për zëvendësimin e qeverisjes karizmatike me qeverisjen hierarkike. Megjithatë, sipas orientimit të sanksionuar tashmë në të drejtën kanonike (kan. 129, §2), është e nevojshme që shëbresat e personave e shuguruar të jenë në gjendje të mbështeten tek personat e pajisur me karizma, të cilët njihen si të tillë e edhe janë integruar plotësisht në aparatin administrativ, juridik e baritor të Kuries Romake. Kjo nuk do të thotë t'u besohen atyre detyra specifike sakramentale në kuptimin kristologjik, përkundrazi, duhet t’u integrohen karizmat e tyre në shërbim të Shpirtit Shenjt, i cili kryeson bashkësinë e Kishës në të gjitha shprehjet e saj. Fakti që dikasteret e Selisë së Shenjtë kushtuar  komunikimit, qeverisjes së përgjithshme të Shtetit të Vatikanit, nxitjes së zhvillimit të plotë njerëzor, jetës, familjes dhe laikatit, si edhe karizmave rregulltare ose shoqërive të jetës apostolike drejtohen nga persona kompetentë, laikë ose rregulltarë, me karizma të njohura nga Autoriteti Suprem, nuk e zvogëlon vlerën e shërbimit të tyre për shkak të mungesës së fuqisë së urdhrit.

Karizmat e Shpirtit Shenjt kanë peshën e tyre të autoritetit në fusha ku shugurimi sakramental nuk është i nevojshëm, aty ku mund të jetë madje e përshtatshme që kompetenca të jetë e një rendi tjetër; për shembull, në përdorimin e burimeve njerëzore, administrimin e drejtësisë, dallimin kulturor dhe politik, administrimin financiar dhe dialogun ekumenik. Në të gjitha këto fusha, të cituara si shembull, mund të përfytyrohet bashkëpunimi ndërmjet klerit, laikëve dhe rregulltarëve, në të cilin pozicioni i nënshtruar i personit të shuguruar nuk do të ishte as e pavend dhe as e kontestueshme.

Përvoja historike e Kishës tregon se tradita e urdhrave të mëdhenj rregulltarë dhe format e ndryshme të jetës së kushtuar ose apostolike hamendëson qeverisjen e brendshme të karizmës, pasi ajo të jetë njohur dhe miratuar zyrtarisht nga autoriteti hierarkik. Një kapelan i motrave rregulltare, për shembull, nuk mund t'i japë vetes të drejtën për të imponuar mendimet e tij mbi ata që janë përgjegjës për komunitetin, të cilit i shërben. Shërbesa baritore nuk mund të zëvendësojë autoritetin e karizmës. Kur Papa emëron një grua për të drejtuar një dikaster në Kurien Romake, nuk ia delegon juridiksionin e tij kujtdo; i beson një individi të njohur kompetent me nivel të caktuar përvoje kishtare, në sajë të një karizme, përgjegjësi të lartë, që mbetet e përcaktuar dhe e garantuar nga juridiksioni i përgjithshëm i Atit të Shenjtë mbi Kurien Romake.

Qasja kanonike nuk duket e prirur ta konsiderojë Shpirtin  Shenjt veçse si një garantues të përgjithshëm të Institucionit. Duket se i mungojnë mjetet për të dalluar shenjat e Shpirtit, nxitjet e tij personale dhe komunale, dhe karizmat e veçanta me të cilat i pajis anëtarët e Trupit të Krishtit. Kjo mungesë e një pneumatologjie është zëvendësuar ose nga një pozitivizëm i caktuar historik, ose nga një paralele sui generis me të drejtën civile, si në rastin e Kodit të vitit 1983, i cili injoron fjalën karizmë dhe flet për të vetëm në terma të trashëgimisë. Është e nevojshme të rifillohet dialogu ndërmjet kanonistëve dhe teologëve në dritën e pneumatologjisë, në mënyrë që një "e drejtë hiri" të mund të zhvillohet në mënyrë paqësore, duke çuar në lirinë për të integruar persona karizmatikë, laikë ose rregulltarë, në pozicione autoriteti në Kurien Romake dhe administratat dioqezane. Ky është tashmë rast në shumë vende, dhe jo vetëm për arsye të mungesës së klerit.

Koncesion provizor për t’u shqyrtuar, apo përparim ekleziologjik? Nuk kam kurrfarë dyshimi se gjesti i Papës Françesku mbart premtime për të ardhmen, pasi përuron njohjen e autoritetit të karizmave nga autoriteti hierarkik, në përputhje me udhëzimet e Koncilit të II të Vatikanit, të cilat i ftojnë barinjtë të “njohin në to (laikët) shërbesat dhe karizmat, në mënyrë që të gjithë të bashkëpunojnë sipas aftësive të tyre dhe me një zemër në veprën e përbashkët” (LG 30,33). Kjo do të kontribuojë, në veçanti, në rivendosjen e autoritetit baritor, të diskredituar nga plaga e klerikalizmit, fryma e kastës, ruajtja e privilegjeve, ambicia për t’u ngritur në hierarki - shkurt, nga një mendësi e mbyllur, që e koncepton shërbimin e qeverisë në terma të pushtetit dhe është e paaftë të vlerësojë karizmat sipas shkallës së tyre të autoritetit. Sepse, siç pohon Koncili II i Vatikanit, është e nevojshme që të gjithë ne "nëpërmjet praktikës së dashurisë së sinqertë, të rritemi në çdo mënyrë në atë që është kreu, në Krishtin. Prej tij i gjithë trupi, i bashkuar dhe i lidhur së bashku me anë të çdo gjymtyrë, sipas funksionimit të duhur të secilës pjesë, rritet dhe ndërtohet në dashuri" (Ef 4,15-16) (LG 30).

*Kardinali Prefekt Nderi i Dikasterit për Ipeshkvijtë