Abrahami, arketipi i përkryer i njerëzores
R.SH. / Vatikan
Ka shtegtime që nuk mjaftohen thjesht në shtigje të përcaktuara në hapësirë, por në shëmbëlltyra të pakufishme të ekzistencës, pasqyra të fragmentuara në të cilat njeriu sheh gjendjen e tij të pasigurt. Uliksi, Enea dhe Abrahami i përkasin kësaj gjenealogjie endacakësh të brishtë. Tri figura që, ndonëse vijnë nga botë të ndryshme, i bashkon një fat i ngjashëm: mërgimi.
Uliksi mishëron joshjen e nostalgjisë. Niset, përballon detet e stuhitë, por gjithmonë me një cak të saktë në mendimet e tij: Itakën. Aventura e tij e gjatë nuk është gjë tjetër, veçse ëndrra e kthimit, rrugë që zgjerohet pa masë, e megjithatë ngushtohet përsëri. Udhëtimi i tij është rrethor: gjithçka fillon - e gjithçka mbaron - në të njëjtin vend. Kur kthehet në shtëpi pas njëzet vjetësh dhe e përqafon t’anë, Laertin, rrënjën e lashtë të identitetit të tij, historia përmbushet, edhe nëse asgjë nuk mund të jetë më kurrë e njëjtë.
Uliksi na mëson se njeriu nuk pushon kurrë s’e dëshiruari zanafillën e tij dhe se nostalgjia ruan forcën për t'i rezistuar stuhive të jetës. Ndërsa Enea shikon përpara. Troja nuk ekziston më: e kaluara e tij është hi. E ai ikën, ndërsa bota përreth tij është në flakë. E atëhere niset, por jo vetëm: mbi supet e tij mban Ankisin, shenjë të së kaluarës së pashlyeshme, ndërsa për dore mban të birin, Askanius, premtim i një ardhmërie që do të ndërtohet. Ky gjest përmbledh misionin e tij: të ruajë çka qenë e të përgatisë çka do të jetë, ndërsa e tashmja shkërmoqet para syve të tij. Nuk është nostalgjia që e lëviz atë, por thirrja për të kryer një detyrë. Nuk është dëshira për t'u kthyer, por nevoja për të themeluar një perandori e shtyn të niset: Roma bëhet Itaka e tij.
E pastaj është Abrahami. Dhe këtu perspektiva ndryshon rrënjësisht. Ai nuk ikën nga një qytet i shkatërruar si Enea, as nuk kërkon kthim në një atdhe të humbur, si Uliksi. Ai nuk ka me vete asnjë trashëgimi për ta mbrojtur, e as fate politike për t’i vendosur!
Kur zëri e thërret, Abrahami lë gjithçka: shtëpinë, rrënjët, të dashurit, të kaluarën. Ai nuk e di se ku do ta çojë rruga, nuk e njeh cakun, nuk ka armë për të vringëlluar, por niset se niset. Niset për një tokë të premtuar, që mbetet përherë e premtuar, për një horizont që largohet, ndërsa afrohet. Shtegtimi i tij nuk ka kthim, as fillim e as fund. Është mërgim i vërtetë, më rrënjësori. Jo vetëm sepse nuk kthehet kurrë prapa, por, mbi të gjitha, sepse nuk ka as një "përpara" të përcaktuar. Ka vetëm një zë, që kërkon besim të plotë. Abrahami nuk jeton me pushtime, as me nostalgji, as me fate të përcaktuara, që duhen realizuar. Epopeja e tij e lavdishme matet vetëm me besnikërinë e tij ndaj një zëri të padukshëm.
I ngarkuar me këtë mister të potershëm, figura e Abrahamit e zbulon vetveten si arketipi më i përsosur i njerëzimit. Më shumë se Uliksi, më shumë se Enea. Sepse njeriu nuk jeton vetëm me kujtimet e së kaluarës, as nuk i kalon ditët me projekte të garantuara dhe të ardhshme: jeton mbi të gjitha, me një dëshirë të brishtë, e cila e shtyn përtej asaj që zotëron, përtej asaj që di, përtej asaj që mund ta kontrollojë.
Njeriu, ashtu si Abrahami, është shtegtar nga natyra. I huaj kudo, por i aftë të ndjehet si në shtëpi, në tensionin drejt së përtejmes, që nuk mund të kapet kurrë. Uliksi na mëson fuqinë e kujtesës, Enea domosdoshmërinë e ndërtimit!
Ndërsa Abrahami na zbulon të vërtetën më të thellë: se jeta nuk mbaron kurrë një herë e përgjithmonë, e se kuptimi nuk qëndron në zotërim, por në pritje. Çdo premtim mbart brenda tij lavdinë e paplotësuar. Çdo qëllim shkëlqen pikërisht sepse nuk arrihet kurrë i tëri. E është kjo paplotësi që e ndriçon udhëtimin e përditshëm, e bën pasigurinë të durueshme dhe e shndërron mërgimin në prirje. Ky i Abrahamit është arketipi më rrënjësisht njerëzor, sepse i tregon njerëzimit nevojën për të jetuar në tokë jo si pronar, por si shtegtarë; jo si zotërues, por si kërkues i një gëzimi kaq të madh e të pakufishëm, sa të mos të ketë brenda as një rrethim të vogël. Duke zbuluar kështu, në fund të shtegtimit, se çka na shpëton nuk është të arrish i pari në vijën e finishit, por ai zë që secili prej nesh e ka në zemër dhe që një ditë na nxiti të niseshim.
(Nga ALESSANDRO PERTOSA, L’OSSERVATORE ROMANO, e shtunë 3 janar 2026, fq 9)
