Shevchuk: liria nuk parashikohet kurrë, lutuni për paqen në Ukrainë
Vatican News
Numëroi shifrat për korrikun 2026, "muaji më i përgjakshëm" në katër vjet e gjysmë lufte, e cila megjithatë ka marrë një bilanc të patreguar në jetë njerëzore dhe shkatërrime të papërshkrueshme. E dënon mizorinë e luftës dhe pasojat etike të prodhuara nga teknologjia, ku syri i saktë i dronit që shikon saktësisht se kush është gati të godasë e bën konceptin e viktimave "aksidentale", civile të papranueshme, përveçse se tragjike. Në zemrën e kryeipeshkvit të madh të Kishës greko-katolike ukrainase, Fortlumturisë së Tij Sviatoslav Shevchuk, ndjenjat e ngjallura nga konflikti janë të ndërthurura me ato të lidhura me 35 vitet e pavarësisë së Ukrainës nga totalitarizmi sovjetik. Të dyja, tha ai për mediat e Vatikanit, të bëjnë të reflektosh thellë mbi vlerën e paçmueshme të lirisë.
Hirësi, është kënaqësi e madhe t'ju dëgjojmë përsëri, posaçërisht në këtë kontekst, kur çdo ditë dëgjojmë sulme të vazhdueshme e të rënda kundër kryeqytetit ukrainas, që godasin edhe atë pjesë të qytetit ku ndodhen katedralja dhe rezidenca Juaj. Si po e jetoni situatën e sotme?
Ne të gjithë e kaluam këtë natë [22 gusht - red.] nën strehën e sulmeve ajrore, si dhe netët e mëparshme, sepse për fat të keq numri i dronëve dhe raketave të lëshuara mbi kokat tona po rritet. Kohët e fundit, çdo muaj është bërë më i përgjakshëm se ai i mëparshmi. Për shembull, sipas Komisionit të Monitorimit të Kombeve të Bashkuara, korriku ishte muaji më i përgjakshëm që nga marsi 2022, muaji me numrin më të lartë të viktimave në këto katër vjet e gjysmë lufte. Statistikat zyrtare thonë se 437 civilë u vranë dhe 2,610 u plagosën këtë korrik, me numrin më të lartë të fëmijëve të plagosur dhe të vrarë që nga prilli 2022.
Të gjithë ekspertët që përpiqen të kuptojnë se çfarë po ndodh, thonë se kjo luftë po bëhet gjithnjë e më shumë luftë e teknologjisë së lartë dhe armëve shumë të sofistikuara. Disa e quajnë luftë qytetesh. Pse? Sepse mundësia e avancimit përgjatë vijave të frontit është ndaluar. Ndërsa avancimi përgjatë vijave të frontit po bëhet gjithnjë e më i pamundur dhe shumë i kushtueshëm për ushtrinë ruse. Prandaj, ata po përpiqen të synojnë civilët, duke rritur vuajtjet e njerëzve që jetojnë veçanërisht në qytetet e mëdha: kjo është arsyeja pse kryeqyteti ukrainas është bërë objektivi numër një. Kur përpiqen të gjejnë ndonjë analogji në të kaluarën, shumë thonë se skenari që po zhvillohet në Ukrainë është tejet i ngjashëm me luftën iraniano-irakene të viteve 1980, e cila ishte vërtet ndeshje ndërmjet dy popujve të paaftë për të fituar në vijën e frontit e që kërkonin të shtonin vuajtjet e civilëve.
Karakteristika tjetër shumë serioze nga pikëpamja morale dhe etike është se teknologjia e lartë që po zhvillohet jo vetëm përdor inteligjencën artificiale për të synuar sulmet me dronë, por në ditët e sotme këto dronë vdekjeprurës - e madje edhe raketa, të zhvilluara gjithnjë e më shumë për të synuar civilët - janë pajisur me kamera. Prandaj, një operator që drejton këtë raketë ose dron sheh në kohë reale njerëzit që i vret. Është e pamundur të thuhet se viktimat civile janë viktima aksidentale, të paqëllimshme. Për shembull, një autobus u godit në qytetin e Khersonit. Jo vetëm njerëzit në atë autobus u vranë, por edhe ata përreth tyre. Është e qartë se operatori i këtij droni pa njerëzit që po i vriste. Ky është vërtet një problem shumë serioz moral. Thuhet se Rusia po përpiqet të përdorë vuajtjet e civilëve, madje edhe frikën, si armë. Atë që nuk arritën ta arrinin në frontin e luftimeve, po përpiqen ta arrijnë përmes këtij terrori në qytetet e mëdha.
Kjo luftë kërkon t’i transformojë edhe lodhjen, vuajtjet e madje edhe ato shpirtërore, në një mjet presioni politik. Natyrisht, kjo po e ndryshon fytyrën e kësaj lufte, e cila është gjithmonë luftë-sakrilegje. Çdo akt i këtij lloji është krim, si kundër ligjit ndërkombëtar humanitar, ashtu edhe kundër ligjit moral në konfliktin e armatosur. Kjo është situata që përjetuam në muajt e ditët e fundit, veçanërisht në kryeqytet.
Në këtë situatë, çfarë do të thotë të festosh 35 vjet pavarësi, që përkojnë saktësisht me katër vjet e gjysmë, që nga fillimi i këtij agresioni të tmerrshëm?
Për ne, festim i Ditës së Pavarësisë të Ukrainës do të thotë, para së gjithash, të falënderosh Zotin për dhuratën e lirisë, të garantuar nga shteti i pavarur ukrainas. Për të krishterët, dashuria për atdheun nuk mund të transformohet në idhujtari shtetërore. Sundimi i ligjit është mjet i rëndësishëm për mbrojtjen e dinjitetit njerëzor, lirisë, së mirës së përbashkët dhe së drejtës së popullit për jetë. Dashuria për atdheun nuk është urrejtje për të tjerët, por vullnet që të marrësh përgjegjësi për popullin tënd dhe për t'i shërbyer atij. Prandaj, për ne, kjo ditë përkujtimore e pavarësisë së Ukrainës, është ditë lutjeje dhe reflektimi mbi mënyrën se si sot jo vetëm duhet ta mbrojmë lirinë tonë, por edhe ta ndërtojmë pozitivisht të ardhmen tonë.
Këto ditë flasim vazhdimisht edhe për unitetin kombëtar, sepse është unitet rreth disa vlerave themelore. Shteti është mjet për t'i shërbyer të mirës së përbashkët, dinjitetit të njeriut, për të siguruar mbijetesën, për të jetuar lirisht dhe për të ndërtuar shoqërinë tonë në paqe. Natyrisht, në këtë ditë, të gjithë do të lutemi për t'i dhënë fund luftës. E dimë se jo vetëm që pavarësia e Ukrainës është dhuratë nga Zoti, por edhe paqja dhuratë nga Zoti është. Të gjithë do të jemi të bashkuar në lutje, por edhe në shërbimin tonë për të mirën e përbashkët, në shërbimin tonë për të shpëtuar jetë njerëzore, veçanërisht në rrathanat e luftës që po përjetojmë sot.
Ju folët për dhuratën e lirisë. Në këtë drejtim, do të doja t'ju pyesja diçka personale. Keni lindur gjatë periudhës së totalitarizmit. Formimi juaj priftëror filloi në seminare klandestine. Cila është domethënia që kanë këto 35 vjet liri për ju personalisht, veçanërisht duke pasur parasysh të rinjtë e sotëm, brezi i dytë i të cilëve lindi gjatë kësaj periudhe pavarësie?
M’u desht ta përjetoj çastin kur shteti totalitar komunist, i cili kërkonte të kontrollonte edhe mendjet e vullnetet e njerëzve, u shemb. Në atë çast, ne e kuptuam se liria nuk ishte vetëm aftësi për të qenë i lirë nga jashtë; ne e kuptuam se liria është kategori shpirtërore dhe morale. Mbaj mend se edhe në Bashkimin Sovjetik, ne të krishterët katolikë që jetonim nën tokë, ishim më të lirë se udhëheqësit komunistë, sepse e ruanim këtë liri si foshnjë të Zotit në zemrat tona. E pikërisht falë kësaj aftësie për të qenë të lirë, për të pasur guximin të mendojmë ndryshe nga ajo që imponohej, nga ideologjia shtetërore komuniste, erdhi liria për të vendosur, për të vendosur lirisht, por gjithmonë sipas kritereve të gjykimit të krishterë. Për ne, gjatë kohës së Bashkimit Sovjetik, kjo ishte shkolla shpirtërore e lirisë.
Pastaj, kur ky vend totalitar ra, ne ishim në gjendje ta transmetonim këtë liri të brendshme që e mbanim brenda nesh, brenda kontekstit të shoqërisë civile ukrainase. Dhe kështu ne vërtet ishim maja e shoqërisë së re, dhe Kisha jonë ishte vërtet mbartëse e transformimit të shoqërisë ukrainase nga një vend kolonial post-komunist dhe post-sovjetik - në një vend demokratik. Natyrisht, ky udhëtim nuk do të jetë kurrë udhëtim i vetëm. Çdo ditë duhet ta mbrojmë këtë liri të krishterë dhe të vazhdojmë udhëtimin tonë.
Por këtu kuptova diçka shumë të thellë, pjesë e traditës shpirtërore dhe teologjike bizantine: se liria është diçka më e madhe sesa vullneti i thjeshtë, i lirë. Liria është fryt i një zgjedhjeje të mirë, një zgjedhje e bazuar në të vërtetën. Nëse bën zgjedhjen e duhur, zgjedh vlera themelore, zgjedh të mirën, atëherë vullneti im i lirë, i cili është potencial i lirisë, shndërrohet në përvojë lirie. Prandaj, ndihma ndaj njerëzve për të bërë zgjedhjet e duhura, është rrugë drejt lirisë së vërtetë. Jo libertinizëm, jo anarki, por liri që është gjithmonë e lidhur me përgjegjësinë dhe të mirën e përbashkët.
E qartë se ky koncept i lirisë është shumë i kërkuar në Ukrainë sot. Është interesante se shumë nga të rinjtë tanë, të cilët ishin robër lufte, vuajtën tortura të tmerrshme në robërinë ruse dhe u liruan më vonë, thanë se ndiheshin më të lirë edhe me duart e lidhura, sesa ata që i torturuan. Pse? Sepse këta oficerë rusë ishin vërtet të burgosur të modeleve të tyre intelektuale. Ata kishin frikë nga eprorët e tyre. Kishin frikë se mos përfundonin vetë në burg për mosbindjen verbërisht të urdhrave. Ndërsa ushtarët tanë në këto çaste ndiheshin më të lirë edhe me duart e lidhura. Pse? Sepse bënë zgjedhjen e tyre. Zgjedhjen e duhur. Zgjedhjen që bazohet gjithmonë në të vërtetën dhe në mbrojtjen e jetës së njerëzve.
Kjo është përvoja jonë në kohët e Bashkimit Sovjetik. E përvoja jonë e kësaj shoqërie që po rindërtohet pas rënies së totalitarizmit shtetëror. Është kjo liri që populli ukrainas po përpiqet ta mbrojë sot dhe që po e ndërton gjithnjë e më shumë në vendin e tij të lirë dhe të pavarur.
Çfarë mesazhi mund të ketë populli ukrainas për botën e sotme, ku mund të vërejmë një farë krize të demokracisë me rritjen e tendencave autoritare në pjesë të ndryshme të botës, madje edhe aty ku më pak do të pritej?
Mos u lodhni kështu të lirë, si jeni! Sipas mendimit tim, kjo krizë e vlerave demokratike është e lidhur me një krizë të caktuar përgjegjësie për vendin tënd. Secili dëshiron ta zhvendosë përgjegjësinë e tij mbi të tjerët. E ndonjëherë kërkojnë një kokë turku, një politikan ose një autokrat që mund të marrë përsipër detyrat personale, që ka secili prej nesh ndaj atdheut dhe vendit tonë. Ndonjëherë, disa duan të përjashtohen nga nevoja për të menduar dhe për të dalluar. Ata duan që dikush tjetër të mendojë, të dallojë dhe të vendosë për ta. Kjo është një lloj foshnjërie, është çka bëjnë fëmijët kur mendojnë se janë gjithmonë të tjerët që duhet të ndërtojnë një të ardhme më të mirë për ta. Ikja nga përgjegjësia, sipas mendimit tim, është plagë e madhe e demokracive moderne të sotme. Prandaj, më habit fakti që sot Kisha po bëhet gjithnjë e më shumë garante dhe mbrojtëse e vlerave demokratike, sepse Kisha pohon dinjitetin e çdo personi njerëzor. Vetë Kisha po mbron qeniet njerëzore nga dehumanizimi në kulturën e sotme, në të gjitha nivelet, duke filluar sot me sfidën e inteligjencës artificiale. Vetë Kisha thotë se askush nuk duhet të ketë të drejtë t’i grabisë ëndrrat dhe shpresat e të tjerëve për të ardhmen e tyre. Në të vërtetë, ne vetë jemi ndërtuesit e jetës sonë dhe të së ardhmes sonë. Mos kini frikë të jeni të lirë! Ky është mesazhi themelor që Ukraina mund t'i dërgojë gjithë botës sot. Edhe nëse kjo liri duhet të mbrohet. Sepse lirinë nuk ta falë askush! Ata që nuk e pranojnë rrezikun e përqafimit të kësaj lirie, as jetën si burra e gra të lira, nuk janë të denjë për këtë dhuratë lirie.
Si Bari e një pjese të popullit të Zotit në Ukrainë dhe në pjesë të tjera të botës, çfarë thirrje do të dëshironit t'i bënit Kishës universale me rastin e këtij përvjetori të pavarësisë?
Shprehja më e lartë e lirisë është aftësia njerëzore për të dashur. Për të dashur Zotin dhe për të dashur të afërmin tonë. Sot, në Ukrainë, shohim se harmonia kombëtare që na çoi në pavarësinë kombëtare, mund të mbrohet vetëm përmes mëshirës. Aftësisë për të qenë pranë me ata që vuajnë, aftësisë për të qenë të mëshirshëm ndaj atyre që gabojnë, por edhe aftësisë sonë për t'u bërë mirë të tjerëve. Prandaj, nuk duhet të harrojmë se përvoja më e madhe e lirisë vjen kur e duam Zotin dhe të afërmin tonë.
Dua t’i falënderoj të gjithë ata që po të bashkohen me ne në lutje Ditën e Pavarësisë së Ukrainës, sot, më 24 gusht. Dua të kujtoj se Këshilli Pan-Ukrainas i Kishave i ka bërë thirrje Këshillit Botëror të Kishave, por gjithashtu i ka shkruar një letër edhe Papës Leoni e të gjithë burrave e grave vullnetmira, duke i nxitur të festojnë 24 gushtin si ditë lutjeje për paqe në Ukrainë. Të gjithë ne, në Ukrainë, jemi të bashkuar në lutje në këtë ditë. Ne, krerët e kishave dhe të organizatave fetare, mblidhemi në katedralen më të vjetër në Evropën Lindore, Katedralen e Shën Sofisë në Kiev. Ekziston një mozaik i shekullit të 11-të i Zonjës sonë të Lutjes. Përpara këtij mozaiku të Zonjës sonë të Lutjes së Kievit, po lutemi për paqe. Kërkojmë solidaritetin dhe unitetin tuaj në lutje, por edhe në veprime humanitare, të cilat sot janë një mënyrë e shkëlqyer për ne, për të demonstruar dashurinë tonë për Zotin dhe të afërmin tonë.
