Abati i Montserratit: Papa vendosë njerëzimin në qendër të vëmendjes

R.SH. / Vatikan

Në ditën e dytë të vizitës së tij në Barcelonë, Papa Leoni viziton Abacinë e Zojës së Montserratit për të lutur Rruzaren e Shenjtë. Atë Manel Gasch Hurios, Abat i Montserratit, flet për pritshmëritë që lidhen me këtë vizitë: “Papa do të lutet në këmbët e Zojës Mari për t’i kërkuar asaj të ndërmjetësojë për ne, për paqen dhe për botën”. Abati e përshkruan këtë moment si “historik” dhe shton se komuniteti e pret Papën me “entuziazëm dhe gëzim të madh”.

Abat, cila është struktura e bashkësisë së manastirit që ju drejtoni, i cili sapo ka festuar mijëvjeçarin e tij? Cili është misioni i tij?

Ne jemi murgj benediktinë që nga themelimi ynë. Fillimisht ishim një themelim i manastirit benediktin të Ripoll-it. Jemi themeluar nga Abati Oliba, i cili në atë kohë, në vitin 1025, ishte abati i Ripoll de Cuixà dhe ipeshkëv i Vic-ut. Gjithmonë kemi mbetur benediktinë, pa asnjë reformë tjetër përveç atyre që janë të natyrshme për urdhrin benediktin. Misioni ynë ka qenë gjithmonë ruajtja e shenjtërores dhe mirëpritja e pelegrinëve. Mirëpritja është fjala që e përkufizon më saktë Montserratin, sepse ajo është thelbi i një shenjtëroreje. Një shenjtërore është mirëpritje, është mirëpritje e shtegtarëve. Dhe kjo është gjithashtu një karizmë e madhe benediktine.

Gjatë gjithë historisë, mirëpritja ka qenë një karizmë e urdhrit benediktin. Shën Benedikti na mëson se duhet ta mirëpresim vizitorin ashtu siç do të mirëprisnim vetë Krishtin. Mendoj se kjo bëhet shumë e dukshme në Montserrat; madje edhe gjatë mijëvjeçarit kjo është përsëritur shumë herë. Kur flasim për thelbin e Montserratit, themi se manastiri është shtëpia e Zotit dhe jo shtëpia e murgjve. Është shtëpia e Zotit, i pranishëm përgjithmonë në mesin e murgjve, si Krishti i Pashkëve, që është Zoti që kalon.

Mendoj se është shumë e bukur edhe shprehja e një abati francez për të përkufizuar atë që është Montserrati. Ne jemi një bashkësi prej rreth 45 murgjish, ku 35 prej nesh jetojnë në Montserrat, ndërsa të tjerët janë të shpërndarë në Itali. Abati Imzot Manuel Nin i Grottaferratës është një murg që vjen nga Montserrati. Atë Ignacio Fossas, president i Kongregatës Sublacense Cassinese të Urdhrit të Shën Benediktit, gjithashtu vjen nga Montserrati. Priori i Monte Cassino-s po ashtu vjen nga Montserrati. Kemi një murg që shërben në Kuvendin benediktin të Shën Anselmit në Romë. Gjithashtu kemi edhe disa murgj të tjerë në mbarë botën: një murg në Afrikë, një murg që shërben në një dioqezë katalane. Dhe kemi edhe një shtëpi të vogël në një shpat pranë Montserratit, e vendosur në një zonë shumë rurale, e cila gjithashtu kryen një mision lutjeje dhe pranie.

Lidhur me shtegtarët dhe mirëpritjen e tyre, cila është rëndësia e kësaj shenjtëroreje për pelegrinët nga e gjithë bota dhe për besimtarët nga Katalonja dhe Spanja që vijnë këtu për t’iu lutur Zojës, të cilët më 10 qershor do të jenë të pranishëm në shenjtërore për të rrecituar Rruzaren me Atin e Shenjtë?

Montserrat është një përkushtim shumë i rëndësishëm gjatë gjithë historisë. Në fakt, besoj se ka qenë një nga përkushtimet e para mariane që mbërriti në Amerikën Latine, i sjellë nga misionarët e parë. Në të vërtetë, kapelani që shoqëroi Kristofor Kolombin në ekspeditën e tij të dytë, Ati Bernardo Boyl, ishte një eremit nga Montserrati.
Ekziston ishulli i Montserratit në Karaibe, emri i të cilit vjen nga shenjtërorja jonë, si dhe shumë shenjtërore të tjera të dedikuara Zojës së Montserratit. Që në fillim, historia na vendos brenda një përkushtimi shumë universal.

Në lidhje me Montserratin, është gjithashtu e vërtetë se këto një mijë vjet stabiliteti në një vend — dhe unë gjithmonë them se stabiliteti në gjeografi do të thotë edhe stabilitet në kulturë dhe në gjuhën historike të këtij vendi — i kanë dhënë Katalonjës një ndjenjë të fortë identiteti. Në fakt, Zoja e Montserratit është mbrojtësja qiellore e Katalonjës dhe e të gjitha dioqezave me seli në Katalonjë. Papa Leo XIII e shpalli atë si të tillë në vitin 1881. Si shenjtërore, rreth këtij stabiliteti dhe kësaj pranie të Marisë, e cila në Montserrat mishërohet në imazhin e bukur të Virgjëreshës — një ikonë e vërtetë e hirit dhe e Mishërimit — është formuar edhe identiteti kulturor dhe gjuhësor që rrethon Montserratin, aq i rëndësishëm për katalanasit.

Në vitet e fundit, falë pranisë ndërkombëtare në rritje të Barcelonës, shumë pelegrinë vijnë nga e gjithë bota. Disa ditë kemi më shumë se dhjetë grupe me priftërinjtë e tyre, që vijnë nga Shtetet e Bashkuara, Koreja e Jugut, Polonia, Indonezia, Filipinet, dhe nga shumë vende të tjera të botës. Në këtë kuptim, po shohim gjithnjë e më shumë njerëz që nuk janë katalanas.

Shenjtërorja ka dy dimensione shumë të rëndësishme. E para është se ajo është mbrojtësja qiellore e Katalonjës dhe, për këtë arsye, një vend identiteti, ku njerëzit rilidhen me traditat familjare dhe të brezave, një përkushtim që zgjon kujtimet e prindërve dhe gjyshërve. Nga ana tjetër, është edhe një vend që shumë grupe ndërkombëtare e vizitojnë ndoshta vetëm një ose dy herë në jetë, por që e konsiderojnë si një pikë referimi për lutje dhe përkushtim ndaj Virgjërës Mari.

Abat Gasch, duke parë shoqërinë e sotme, të shënuar nga menjëhershmëria, virtualiteti dhe vetëreferenca, çfarë shembulli dhe çfarë mesazhi mund t’u ofrojë jeta monastike të rinjve si një model i jetesës së krishterë?

Unë besoj se jeta monastike, si një shembull i jetesës së krishterë dhe i marrjes seriozisht të pagëzimit, është një jetë veçanërisht e vlefshme kur është dëshmi e besimit. Jeta monastike mbështetet vetëm në dëshminë e besimit në Zot. Kur bëra shugurimin tim solemn pothuajse njëzet e pesë vjet më parë, me atë zellin e rinisë, thashë: “Ne jemi ata që e shohim Hyjin ballë për ballë, çdo ditë.” Mendoj se mesazhi është se ne jemi një zgjedhje që e mban gjithmonë Hyjin të pranishëm dhe që jeton me vetëdijen e këtij akti besimi.

Unë besoj se në këtë botë çdo gjë që lidhet me atë që është autentike dhe akti i besimit është diçka shumë autentike — të vërtetat e besimit të krishterë dhe të besimit katolik — mund të tërheqin në mesin e një shoqërie shumë të brishtë, për të përdorur një term bashkëkohor. Mendoj se është një shoqëri e brishtë, dhe një propozim që nuk është i brishtë ka vendin dhe mundësinë e tij. Besoj se jeta monastike e kujton këtë realitet përmes lutjes, heshtjes dhe jetës komunitare. Këtë kemi dashur ta shprehim, në një farë mënyre, edhe në moton tonë mijëvjeçare, e cila është një moto monastike, por e propozuar për të gjithë dhe që në thelb plotëson moton benediktine “lutu dhe puno”.

Ne e kemi zgjeruar me: lutuni, lexoni, punoni, qeverisni veten dhe bëjeni këtë në komunitet. Këto pesë shprehje kanë qenë një pjesë e propozimit që ne, murgjit e Montserratit, u kemi bërë njerëzve që vijnë nga shoqëria si moto e mijëvjeçarit. Mendoj se kjo përmbledh shumë mirë një propozim jete për të rinjtë e sotëm, i cili nuk është ekskluziv vetëm për jetën monastike. Gjithçka që them mund të shtrihet në jetën e krishterë në përgjithësi. Nëse ekziston jeta e krishterë, mund të ekzistojë jeta monastike; pa jetën e krishterë, është e vështirë të ekzistojë jeta monastike.

Duke u kthyer te udhëtimi i Papës, Leone XIV do të vizitojë Sagrada Familia në Barcelonë dhe Shenjtëroren e Montserratit. Çfarë e karakterizon spiritualitetin e secilit prej këtyre vendeve të shenjta dhe pse, sipas mendimit tuaj, Ati i Shenjtë zgjodhi t’i vizitojë të dyja?

Më duket se Sagrada Familia aktualisht përfaqëson mundësinë që besimi i krishterë ende ka, veçanërisht përmes një lloj apostulli si Antoni Gaudí, për të krijuar bukuri, për të krijuar kulturë në arkitekturë dhe për të ndërtuar diçka që transmeton mesazhin e Hyjit përmes hapësirës. Më kujtohet një i ri i cili, një ditë, duke vizituar Sagrada Familian, më tha: “Nuk jam besimtar, por sot, duke parë këtë, jam i impresionuar. Nuk i bëj vetes pyetje për Zotin, por mendoj se çfarë fshihet pas gjithë kësaj.” Unë besoj se Ati i Shenjtë ka dashur të jetë në një vend që e tregon këtë realitet, pra praninë e kulturës dhe krijimtarisë së Kishës në botën bashkëkohore.

Kisha nuk ka të bëjë vetëm me ruajtjen e trashëgimisë së bukur historike, por edhe me praninë e saj në kulturë. Sagrada Familia është një destinacion shumë i njohur turistik, madje më shumë se Montserrati, dhe është një emblemë e Barcelonës, dhe unë mendoj se edhe e gjithë botës dhe natyralisht e Kishës.

Papa vjen për të bekuar atë që është simboli i Sagrada Familias, Kulla e Jezu Krishtit, simbol i besimit të krishterë, ashtu siç e kishte menduar vetë Gaudí. Në këtë moment, kulla më e lartë në Barcelonë është Kulla e Jezu Krishtit, Kryqi i Jezu Krishtit, i cili nuk ngrihet më lart se malet, sepse malet janë vepër e Hyjit. Kjo është, mbi të gjitha, ajo që përfaqëson Sagrada Familia: një shprehje e besimit, por edhe një mishërim i thellë i përkushtimit ndaj Shën Jozefit dhe vetë Familjes së Shenjtë. Mendoj se kreativiteti luan një rol vendimtar këtu, përfshirë atë të Gaudí-t, një gjeni dhe një njeri thellësisht të devotshëm, i cili e frymëzoi tempullin me dëshirën për të ungjillëzuar.

Natyrisht, ajo që Papa do të gjejë në Montserrat është spiritualiteti marian. Unë besoj se ai e viziton Montserratin sepse është një vend i padiskutueshëm brenda Katalonjës që një Papë mund ta vizitojë, pasi është mbrojtësja qiellore e Katalonjës, Virgjëra Mari e Montserratit. Është një vend që u përket të gjithë katalanasve, spanjollëve dhe njerëzve nga e gjithë bota, sepse Maria është aty. Aty gjendet spiritualiteti i pelegrinazhit, i atyre që vijnë thjesht për t’u gjunjëzuar në këmbët e Marisë dhe për t’i ofruar asaj lutjet, gëzimet, hidhërimet dhe shqetësimet e tyre, si dhe për t’i kërkuar ndërmjetësimin e saj për ne, për paqen dhe për botën. Unë besoj se Ati i Shenjtë vjen në Montserrat me këtë frymë, dhe me të njëjtën frymë e mirëpresim edhe ne, duke qenë të vetëdijshëm se ne murgjit nuk jemi qendra e vëmendjes. Ai nuk vjen për të na vizituar ne, por për të vizituar Zojën tonë të Montserratit, Virgjëreshën Mari, dhe për t’u lutur së bashku me të gjithë ne që do ta shoqërojmë atë ditë.

Abat Gasch, Papa Leone XIV tregon një prirje të theksuar drejt dimensionit kontemplativ. Cilat janë ndjenjat tuaja për këtë?

Epo, natyrisht, një ndjenjë afërsie. Ai është një Papë religjioz, agustinian; natyrisht, trashëgimia e Shën Agustinit, trashëgimia monastike e tij, rregulli i tij për murgjit, si dhe e gjithë teologjia dhe spiritualiteti i tij që ai i citon kaq shpesh.

Rregulli monastik i Shën uAgustinit ka qenë një frymëzim për rregullin e Shën Benediktit, i cili erdhi disa vite më vonë. Unë kam ndjekur padyshim fjalët që ai ka thënë tashmë në disa raste për murgjit, predikimin që ai mbajti më 11 nëntor në Sant’Anselmo në Romë, në përvjetorin e shugurimit të kishës, para bashkësisë benediktine të Shën Anselmit dhe disa Abatëve.
Po ashtu, në një pritje private, ka edhe disa fjalë shumë të bukura që ai ka thënë për bashkësitë e Subiaco-s dhe të Cesenës. Dhe këtu shpresojmë dhe lutemi që do të ketë edhe një fjalë prej tij, jo vetëm për Virgjërën Mari, por edhe për bashkësinë monastike. Ky dimension kontemplativ shihet dhe perceptohet qartë në shkrimet e tij. Mund të përmendim edhe enciklikën e tij (Magnifica humanitas): ajo që ai thotë është gjithmonë fryt i kësaj lutjeje të thellë, dhe kjo pasqyrohet si në shkrimet e tij, ashtu edhe në fjalët e tij.

Abat, për të përfunduar, cili mendoni se do të jetë mesazhi i Papa Leone XIV për Kishën në Spanjë dhe për të gjithë botën në këtë udhëtim?

Unë besoj se ai do të thotë atë që ka theksuar që kur është bërë Papë: vendosjen e njerëzimit dhe të paqes në qendër të vëmendjes. Kjo natyrshëm nënkupton edhe dëgjimin. Siç e ka thënë vetë, ai është një Papë që i pëlqen të dëgjojë. Ati i Shenjtë, si një njeri që dëgjon botën, dëgjon nevojën për paqe. Në enciklikën e tij, ai flet për rreziqet që i kanosen njerëzimit. Unë besoj se, në thelb, shqetësimi kryesor i enciklikës është që njerëzimi të mos humbasë thelbin e të qenit njeri; që teknologjia të mos na pushtojë, që teknologjia të mos na ndryshojë, dhe që ne të mbetemi vetvetja.

Ky “Rege te ipsum” i motos sonë nënkupton që ne të jemi të aftë të qeverisim veten, të jemi zotër të vetvetes. Në fund të fundit, nëse mund ta them kështu, ky është edhe mesazhi i Mishërimit: një Zot që e vendos njerëzimin në qendër të gjithçkaje dhe që vetë u bë njeri. Unë besoj se ky është mesazhi: mesazhi i humanitetit dhe, qartë, mesazhi i një bote në të cilën njerëzimi mund të lulëzojë, ku parakushtet janë paqja dhe drejtësia. Dhe besoj se ai do të paralajmërojë, gjatë këtij udhëtimi në Spanjë, për gjithçka që mund të shkojë kundër kësaj paqeje, kësaj drejtësie dhe këtij humaniteti.

Gjergj Ndoci – María Cecilia Mutual