I Lum Dom Gjon Gazulli, martir
R.SH. - Vatikan
I Lumi Gjon Gazulli, meshtar dhe martir (Dajç, Shqipëri, 26 mars 1893 – Shkodër, Shqipëri, 5 mars 1927). Sot, më 5 mars, mbushen ekzaktësisht 99 vjet nga martirizimi i tij në Shkodër.
Meshtar dioqezan; edhe pse shumë meshtarë u larguan nga Shqipëria, e cila i ishte nënshtruar regjimit të vendosur nga presidenti i Republikës, Ahmet Zogu, ai qëndroi mes njerëzve të tij dhe u arrestua. I nënshtruar ndaj një procesi gjyqësor farsë, dom Gjon Gazulli u dënua mbi bazën e akuzave të rreme dhe u var në Shkodër. Pavarësisht se kishte marrë kërcënime, ai nuk deshi ta mohojë fenë e tij, por, si gjatë procesit ashtu edhe në çastin e vdekjes, shpalli besnikërinë ndaj Krishtit dhe Kishës Katolike. Papa Françesku e njohu martirizimin e tij më 20 qershor 2024, për ta shpallur më pas të Lum më 16 nëntorin pasardhës.
Dom Gjon Gazulli lindi në Dajç të Shqipërisë, më 26 mars 1893. Në moshën 12-vjeçare hyri në Seminarin Papnor të Shkodrës. Pasi kaloi disa probleme shëndetësore që e detyruan të ndërpiste rrugëtimin formues, në vitin 1919 u shugurua meshtar. Pasi drejtoi për dy vite famullinë e Gjadrit, u dërgua në Qelez të Pukës ku qëndroi deri në vitin 1925, e më pas u bë famullitar në Koman. Ngado që shkoi, ai arriti të bëhej i dashur për popullatën duke ofruar ndihmë dhe inkurajim. Dom Gazulli, i cili kishte themeluar një shkollë famullitare për mësimin e fesë katolike, u mbajt nën vëzhgim nga qeveria për aktivitetin e supozuar si pengesë ndaj arsimit të përbashkët të myslimanëve dhe të krishterëve, dhe u bë i padëshirueshëm për autoritetet politike sepse në planin moral dhe fetar ushtronte një ndikim të fortë mbi njerëzit e zonës dhe mbi famullitarët e tjerë.
Edhe pse shumë meshtarë u larguan nga Shqipëria, e nënshtruar ndaj regjimit të vendosur nga presidenti Ahmet Zogu, dom Gjon Gazulli qëndroi mes popullit të tij dhe u arrestua më 28 dhjetor 1926. Pas një gjyqi farsë, u dënua mbi bazën e akuzave të rreme dhe u var në shesh në Shkodër më 5 mars 1927. Vdiq duke i falur vrasësit e tij dhe duke dëshmuar besnikërinë ndaj Krishtit dhe Kishës.
Martirizimi material, që ishte varja në sheshin publik të Shkodrës më 5 mars 1927, pasi kishte pësuar tortura dhe keqtrajtime në burg, është i vërtetuar nga aktet dhe dëshmitë gjyqësore e jashtëgjyqësore.
Martirizimi ex parte persecutoris (nga ana e përndjekësit) e ka shkakun te mbrojtja e identitetit të tij fetar dhe të njerëzve të tij. Katolikët, në fakt, ndonëse përfaqësonin një pakicë në Shqipëri, kishin një ndikim të madh në planin social dhe kulturor. Përmes shkollave katolike, meshtarët dhe rregulltarët formonin brezat e ardhshëm dhe kjo i shqetësonte shumë autoritetet qeveritare. Kjo gjë pengonte qeverinë në realizimin e një plani për njësimin e popullatës që dëshirohej, për qëllime politike, të shkëputej nga përkatësia konfesionale.
Odium fidei (urrejtja ndaj fesë) ishte shkaku i vrasjes së tij. Ushtrimi i shërbimit të tij meshtarak dhe aksioni i tij i pamposhtur në mbrojtje të fesë, i shkaktuan armiqësinë e përndjekësve të tij.
Lidhur me martirizimin ex parte Servi Dei (nga ana e Shërbëtorit të Hyjit), aktet konfirmojnë se si në burg, megjithëse kishte marrë kërcënime, ai nuk deshi ta mohonte fenë, por si gjatë procesit ashtu edhe në çastin e vdekjes, shpalli besnikërinë ndaj Krishtit dhe Kishës Katolike. Dëshmitë përkojnë në pohimin se ai e dinte që rrezikonte jetën për mbrojtjen e popullit të tij dhe e pranoi me vetëdije martirizimin propter fidem (për shkak të fesë). Mënyra se si e përballoi dënimin e padrejtë dhe varjen rezultoi frymëzuese edhe për jokatolikët që kishin parë ekzekutimin kapital. Që prej fillimit u përhap fama e tij e martirizimit, e cila u rrit në vitet pasuese kur shumë njerëz vazhduan të shkonin te varri i tij duke kërkuar ndërhyrjen e tij dhe duke marrë hira.
Burimi: www.causesanti.va
Sot është më 5 mars, dita e përvjetorit të martirizimit të tij, ja disa detaje më të hollësishme rreth kësaj figure të madhe të Kishës dhe kombit shqiptar:
Veprimtaria shoqërore
Dom Gjon Gazulli nuk ishte vetëm një meshtar i devotshëm, por edhe një mbrojtës i madh i të drejtave të malësorëve. Ai hapi shkollën e parë në fshatin Kallmet dhe njihej për kundërshtimin e tij ndaj padrejtësive shoqërore dhe politike të kohës.
Arrestimi dhe procesi
Ai u arrestua në dhjetor të vitit 1926, i akuzuar gabimisht se kishte nxitur kryengritjen e Dukagjinit dhe të Shoshit kundër qeverisë së Ahmet Zogut. Procesi ndaj tij ishte i montuar dhe dënimi u dha për të frikësuar klerin katolik që ishte kritik ndaj regjimit.
Fjalët e fundit
Sipas dëshmive historike, para se ta varnin në vendin e quajtur "Fusha e Rëmajve" në Shkodër, fjalët e tij të fundit ishin: "Po vdes i pafajshëm. Rroftë Krishti Mbret! Rroftë Kisha Katolike! Rroftë Shqipëria!"
Lumnimi (Beatifikimi):
Njohja nga Papa
Papa Françesku autorizoi Dikasterin e Selisë së Shenjtë për Çështjet e Shenjtorëve të shpallte dekretin e martirizimit në qershor të vitit 2024, duke vlerësuar se ai u vra "in odium fidei" (nga urrejtja për fenë).
Ceremonia
Lumnimi i tij më 16 nëntor 2024 në Katedralen e Shën Shtjefnit në Shkodër ishte një ngjarje historike, ku morën pjesë mijëra besimtarë, kleri i lartë dhe autoritete shtetërore, duke e radhitur atë zyrtarisht në mesin e Martirëve të Shqipërisë. Dom Gjon Gazulli konsiderohet një simbol i qëndresës së ndërgjegjes përballë diktaturës dhe autoritarizmit.
Martirët e tjerë Shqiptarë
Dom Gjon Gazulli i bashkohet listës prej 38 Martirëve të Shqipërisë (të lumnuar në vitin 2016), të cilët dhanë jetën gjatë regjimit komunist. Megjithatë, rasti i tij është unik sepse ai u martirizua më herët, në vitin 1927, duke dëshmuar se persekutimi i klerit katolik shpesh kishte rrënjë politike dhe frikë nga ndikimi i tyre arsimdashës dhe patriotik.
Një lutje drejtuar të Lumit Gjon Gazulli
Nëse dëshironi t'i drejtoheni me një lutje në këtë ditë të përvjetorit e festës liturgjike të tij:
"O Zot, që i dhe të Lumit Gjon Gazulli hirin të qëndrojë besnik ndaj Ungjillit dhe popullit të vet deri në vdekje, na jep edhe neve guximin të dëshmojmë të vërtetën dhe të punojmë për paqen e drejtësinë në vendin tonë. Ti që e lartësove atë në lavdinë e martirëve, dëgjo lutjet tona përmes ndërmjetësimit të tij. Amen".
