Më 16 mars kalendari kujton shën Hilarin e Tacianin, martirë
R.SH. - Vatikan
Më 16 mars kalendari kishtar kujton Shën Hilarin ipeshkëv dhe Tacianon diakon të Akuilesë, martirë. Shën Hilari, i cili në Martiriologun jeronimian kujtohet njëherësh me Tacianin, diakon, ka qenë ipeshkvi i dytë i Akuilesë, në Itali.
Nuk ka kufi që mund të ndalë dashurinë e Zotit të Jezu Krishtit, nuk ka kulturë që nuk mund ta mirëpresë mesazhin e Tij. Është një mesazh aktual dhe profetik ai që na vjen sot nga Verilindja, nga Kisha e Akuilesë (Aquileia) dhe nga dy prej dëshmitarëve të saj më të rëndësishëm: Hilari dhe Taciani. Një mesazh që na kujton aftësinë e Ungjillit për të mbajtur bashkë popuj dhe kultura në dukje shumë të ndryshme nga njëra-tjetra.
Në Martirologun Jeronimian, emri i Hilarit korrespondon me atë të ipeshkvit të dytë të Akuilesë, i shoqëruar, siç e kërkonte zakoni i asaj kohe, me diakonin "e tij", Tacianin. Sipas traditës, dy përfaqësuesit e komunitetit të krishterë të Akuilesë pësuan martirizimin në gjysmën e dytë të shekullit të tretë, ndonëse data nuk është e sigurt. Ajo që është e sigurt, është shenja e thellë e lënë nga dy martirët në Akuile, ku që në shekullin IV gjendej një "martyrium" (shenjtore martirësh) kushtuar atyre.
Në vitin 586, nga frika e Lombardëve, patriarku Pali u strehua në Grado, duke marrë me vete trupat e shenjtorëve martirë, mes të cilëve edhe atë të Hilarit dhe Tacianit. Në Goricia (Gorizia), që në fillim të shekullit XIII u kushtohej atyre një Kishë, e cila, pas shpërbërjes së dioqezës patriarkale të Akuilesë dhe ngritjes së argjipeshkvisë së Goricës, u bë Katedrale. Dy shenjtorët martirë janë gjithashtu pajtorët e qytetit të Goricës.
1. Kuptimi i fjalës "Martir"
Fjala vjen nga greqishtja e vjetër mártys, që do të thotë "dëshmitar". Martiri nuk është thjesht dikush që vdes për një ide, por një person që dëshmon me jetën e tij besnikërinë ndaj Krishtit, duke pranuar vdekjen në vend që të mohojë fenë.
2. Martirët e Akuilesë: një urë mes popujve
Akuileja ishte një qendër nevralgjike e Perandorisë Romake dhe një "portë" drejt Lindjes dhe Ballkanit. Martirët e kësaj zone (si Hilari, Taciani, Krisogoni apo Anastasit) nderohen si nga Kisha Katolike, ashtu edhe nga ajo Ortodokse. Kjo tregon se gjaku i martirëve është një faktor ekumenik – ai bashkon të krishterët përtej ndarjeve historike.
3. "Gjaku i martirëve është fara e të krishterëve të rinj"
Kjo shprehje e famshme e Tertulianit (shkrimtar i hershëm i Kishës) shpjegon se si persekutimet, në vend që ta zhduknin krishterimin, e forcuan atë. Shembulli i Hilarit dhe Tacianit frymëzoi komunitetet e para të rriteshin në solidaritet dhe guxim.
