Znaczenie paliusza: słodkie jarzmo na ramionach pasterza

ks. Jakub Ostrożański RCI

Początkowo używany tylko przez papieży, od VI w. paliusz zaczął być noszony również przez biskupów innych diecezji, kiedy to w 513 r. papież Symmachus udzielił przywileju używania paliusza św. Cezaremu – biskupowi Arles. 

Trzy wieki później, podczas Synodu w Rawennie w 877 r. postanowiono, by arcybiskupi metropolici w ciągu trzech miesięcy od objęcia archidiecezji prosili biskupa rzymskiego o paliusz, bez którego nie mogli wykonywać swoich funkcji.

Symbol sukcesji apostolskiej i jedności

Fakt otrzymania paliusza z rąk samego papieża przypomina arcybiskupom o szczególnej więzi jaka łączy każdego pasterza Kościoła z biskupem Rzymu. 

„Nikt nie jest pasterzem sam. Jesteśmy wpisani w sukcesję apostołów jedynie dzięki temu, że jesteśmy we wspólnocie kolegium, które jest kontynuacją kolegium apostołów” –  mówił 29 czerwca 2008 r. Benedykt XVI, przypominając o kolegialnej współodpowiedzialności wszystkich pasterzy, która realizuje się w jedności, której symbolem jest Piotr. 

Rękojmia wolności

Następstwem komunii z Piotrem jest gwarancja wolności dla pasterzy i dla powierzonych im wspólnot. 

Z jednej strony wolność tę można rozumieć na płaszczyźnie historycznej: „jedność ze Stolicą Apostolską zapewnia Kościołom partykularnym i Konferencjom Episkopatów wolność względem władz lokalnych, krajowych lub ponadnarodowych, które mogą w pewnych przypadkach utrudniać misję Kościoła” – mówił w 2010 r. Benedykt XVI i tłumaczył, że wolność wypływającą z komunii z biskupem Rzymu można rozumieć także jako pełnię przylgnięcia do prawdy i do autentycznej tradycji, „dzięki czemu lud Boży może być zachowany od błędów w zakresie wiary i moralności”. 

Paliusz staje się zatem, jak mówił papież Benedykt, rękojmią wolności: obroną zarówno w prześladowaniach politycznych jak i przeciw ideologiom i praktykom sprzecznym z Ewangelią.

Znak troski o powierzoną owczarnię

Szczególne znaczenie paliusza metropolitalnego możliwe jest do zrozumienia dzięki materiałowi, z którego jest on wykonany. Owcza wełna przywodzi na myśl zagubioną owcę a gest nałożenia paliusza na ramiona przypomina pasterza biorącego owcę na ramiona i zanoszącego ją do owczarni. 

„Być pasterzem Kościoła Chrystusowego znaczy uczestniczyć w tym zadaniu” – podkreślał w 2008 r. Benedykt XVI, a zwracając się do nowych metropolitów mówił: „Gdy zakładamy paliusz, prawdziwy Pasterz ludzkości pyta nas: «Czy i ty niesiesz ze mną tych, którzy do Mnie należą? Czy przynosisz ich do Mnie?» ”, przypominając, że zadaniem pasterza jest doprowadzanie innych do Chrystusa.

Powrót do tradycji

W 2015 r. zaszła istotna zmiana dotycząca obrzędów związanych z przekazaniem paliusza: by wyraźniej ukazać więź arcybiskupa z lokalnym Kościołem papież Franciszek zdecydował, by 29 czerwca jedynie przekazać metropolitom paliusz, który następnie był im nakładany przez nuncjusza apostolskiego w krajach pochodzenia.

Już w ubiegłym roku Leon XIV powrócił do tradycji osobistego nakładania paliuszy arcybiskupom, podkreślając znaczenie tej liturgicznej szaty w kontekście komunii z biskupem Rzymu, od którego pochodzi jurysdykcja w Kościele.