Klucz do Soboru Watykańskiego II: książka wykładowców Gregoriany
Vatican News
Jak piszą autorzy, praca wyrasta ze świadomości, że Sobór zbyt często bywa omawiany powierzchownie, „ze słyszenia”, bez bezpośredniego kontaktu z jego dokumentami.
Książka nawiązuje do audycji na temat dokumentów Soboru Watykańskiego II wygłoszonych 10 lat temu przez o. Dariusza Kowalczyka SJ w Radiu Watykańskim.
Autorzy postawili sobie zadanie powrócić do szesnastu tekstów soborowych w całości i odczytać je na nowo — bez uprzedzeń, bez ideologicznych filtrów, wsłuchując się w myśl ojców, którzy te teksty tworzyli. Owocem jest dzieło o charakterze popularnym, pisane przystępnym, dyskursywnym językiem, bez przypisów, za to z bogatymi odniesieniami wewnętrznymi — tak, by było dostępne dla każdego, kto kocha czytanie źródeł.
Dar i zagrożenie — klucz hermeneutyczny książki
Tytuł Dono minacciato (Dar zagrożony) niesie w sobie cały program lektury. Sobór Watykański II był darem Ducha Świętego dla Kościoła i dla świata. Szesnaście dokumentów — cztery Konstytucje, dziewięć Dekretów i trzy Deklaracje — to bogactwo teologiczne i duszpasterskie, które nie traci aktualności. A jednak dar ten jest zagrożony.\
Zdaniem autorów z jednej strony zagraża mu tradycjonalizm zamknięty — ten, który chce zatrzymać czas, odrzucając soborowe otwarcie i zamykając się na zrozumiałość wiary dla wiernych. Z drugiej — radykalny progresizm, który pod pozorem odpowiedzi na „znaki czasu” rozmywa treść Ewangelii, dostosowując chrześcijaństwo do chwilowych mód ideologicznych.
Papież Franciszek 11 października 2022 roku trafnie nazwał oba te nurty zagrożeniem dla miłości, stwierdzając, że „zarówno postępowość, która podąża za światem, jak i tradycjonalizm — czyli wstecznictwo — nie są dowodem miłości, lecz niewierności”.
Klucz hermeneutyczny zaproponowany przez autorów wpisuje się w linię Benedykta XVI, który w przemówieniu do Kurii Rzymskiej 22 grudnia 2005 roku odróżnił „hermeneutykę nieciągłości i zerwania” od „hermeneutyki reformy i odnowy”. Prawdziwy duch Soboru to nie zerwanie z przeszłością ani ucieczka w nostalgię — to renovatio in continuitate, odnowa w ciągłości, wyciąganie ze skarbu rzeczy nowych i starych.
Struktura i treść: szesnaście rozdziałów, szesnaście dokumentów
Książka zbudowana jest z Wprowadzenia i szesnastu rozdziałów — po jednym dla każdego dokumentu soborowego. „Taki wybór strukturalny jest już sam w sobie przekazem: każdy dokument Soboru jest ważny, żaden nie może być przemilczany ani zepchnięty na margines” – mówią autorzy.
Wprowadzenie stawia centralne pytanie: jak odróżnić ducha Soboru od anty-ducha? Jak rozpoznać prawdziwą reformę od fałszywej? Kolejne rozdziały prowadzą czytelnika przez:
- Sacrosanctum Concilium — Konstytucję o liturgii, której odnowa dotknęła codziennego życia każdego katolika; autorzy bronią jej przed dwoma krańcowościami: arbitralną kreatywnością i rubrycystycznym immobilizmem;
- Dei Verbum — Konstytucję o Objawieniu, którą recenzenci oceniają jako „arcydzieło" Soboru i „dokument źródłowy"; Objawienie to nie lista dogmatów, ale spotkanie z Osobą Jezusa Chrystusa;
- Lumen Gentium — eklezjologiczne serce Soboru, z wizją Kościoła jako communio, uczestnictwa w trynitarnej komunii Boga;
- Gaudium et spes — dialog Kościoła z „radościami i nadziejami, smutkami i trwogami" ludzi współczesnych;
- oraz wszystkie Dekrety i Deklaracje, od Unitatis redintegratio o ekumenizmie po Nostra aetate o relacjach z religiami niechrześcijańskimi.
Dialog z trzema papieżami
Cechą wyróżniającą książki jest też stały dialog z magisterium trzech papieży posoborowych. Karol Wojtyła był ojcem soborowym i aktywnie uczestniczył w redakcji Gaudium et spes. Joseph Ratzinger był ekspertem — peritus — Soboru i jednym z jego najbardziej wnikliwych teologów. Jorge Bergoglio kształtował się jako kapłan i jezuita w atmosferze soborowej odnowy.
Autorzy pokazują, że mimo różnic temperamentu i akcentów teologicznych, wszyscy trzej papieże poruszają się w tej samej logice „odnowy w ciągłości" i podejmują nieustanny trud wcielania Soboru w życie Kościoła. Złota nić, która przebiega przez ich nauczanie — to działanie Ducha Świętego, który czyni zawsze nowym paschalny kerygmat.
Dziękujemy, że przeczytałaś/eś ten artykuł. Jeśli chcesz być na bieżąco zapraszamy do zapisania się na newsletter klikając tutaj.
