Basali bakoluka bato babungi na binungani ya mabelé na Kolombia

Mokili

Boningani ya mabelé na Kolombia, baepiskopo babeleli mpo ya bosálisani

Sima ya boningani makási eye ebetaki westi ya ekóló mpe eyókanaki na eténi enéne ya Kolombia, Lisangá ya baepiskopo ya Kolombia elobaki bosálisani na ye. Motángo ekómi na bawéi 130 mpe pembeni ya bato bazoki 600. Pereira ezali etuka ebetami makási koleka; na Manizales, bandáko, balopitalo, bitéyelo mpe bisika ya losámbo bibébi. Mabándá ya pépo motóbá bikangi. Misála ya bolukiluki baye babiki bikokoba.

JR Bompolonga - Kinshasa

Boningani bokó ya mabelé ya makási ebetaki westi ya Kolombia mokolo ya yambo 10 ya sánzá ya mwambi, na bosáli na moke bawéi 132 mpe baye bazoki 570, kasi bato ebelé bazali komonana te. Bambéba ya makási bimonani na bituka mingi, nzokándé bikipi ya lombango bikokoba koluka bato baye bakangemi na bandáko bikweí. Boningani ya mabelé, na bokási ya 7,4 engebene na bansango bibimaki na bangonga bilandaki likambo, ebándaki mpenza na engúmba ya San José del Palmar, na mabelé ya Chocó, na westi ya ekóló. Boningani eyókanaki na eténi enéne ya Kolombia, na lokolá koleka bandelo ya ekóló.

Pereira, etuka ebetami makási

Ezali na Pereira, mboka-mokónzi ya engúmba ya kafé Eje cafetero, ndé ezaleli etikali mabé koleka. Likambo ya libosó libosó ezali ya kobikisa bato bakoki kozala na nsé ya mabángá mpe kobátela bandáko bibébi. Boningani ya mabelé etutaki esika yokó enéne, mpe botáli nionso ya bambéba ekómi pási koleka likoló ya bokási ya boningani ya biloko ya ntina biye bitóngami mpe ya balabala. Makambo bisálemi bizali mpenza kilo na Manizales. Engebene na bansango ya yambo, koleka bandáko zómi bibébi nionso mpe bandáko bisika bato bavandaka bizui bambéba ya koleka. Balopitalo, bitéyelo mpe bandáko-Nzámbe bibetami.

Bambéba bilakisamaki lokolá na kathédrale ya Manizales, yokó ya bandáko ya losámbo ya ntina na etuka. Bilili mpe matatoli ya yambo ya bisika bibetami bikolakisa mabángá na babalabala mpe bandáko bibébi, nzokándé bakambi ya ekóló bakobenga bato bapúsana pembeni ya bandáko te bimonani lokolá makámá bizali waná. Boningani ya mabelé ebimisaki bokweí ebelé na Cali, epái wápi bikipi ya kosálisa basálaki mosála na bisika mingi ya etuka. Bansango ya yambo bikolakisa bato bakangemi na nsé ya mabángá mpe bambéba biye bikómi na balopitalo. Na Quibdó lokolá, kaka na Chocó, bato bazoki mpe bambéba ya biloko ya ntina bitóngami bilobami lokolá.

Eklezia ya waná ekosála

Bokónzi ya Lisangá ya baepiskopo ya Kolombia elobaki bosálisani na ye mpe nsámbo na ye epái ya bato ya makámá, baye babungi, baye bazoki mpe mabótá biye bibetami, mpe epesaki na Nzámbe mosála ya baye bakosálisa na eleko eye ya likámá. Ezali, baepiskopo bakomi, ezaleli yokó ya lombango eye ekoki kokambema na moto mókó te, kasi ekosenga 'te ekóló emiyéba lokolá libótá lyokó mpe kaka mókó mpe eyanola na pási na bolingi, mokúmbá mpe bosálisani. Baepiskopo ya bisika bitútami babwaki bambélá ebelé mpo ya kosálisa bato. Bisika ya bobombi biléi bangó babándi misála ya bokongoli lisálisi mpo ya baye babiki.

Mabándá ya pépo motóbá bikangemi

Makambo bisálemi na boningani ya mabelé bikómi lokolá na mobémbo ya pépo. Bokónzi ya Kolombia ya likambo ya pépo ya bacivil ezuaki mokáno ya bopekisi misála na mabándá ya pépo motóbá ya westi ya Kolombia: Pereira, Manizales, Quibdó, Armenia, Cartago mpe Buenaventura. Mokáno ená ezuamaki mpo ya kosálisa botáli ya banzelá, bisika bapépo bisúkaka mpe bandáko bisusu ya mabándá ya pépo bibetami na boningani ya mabelé. Mibémbo ya pépo bipekisami kinó súka ya botáli ya ntina mpo ya kolaka bobáteli ya misála. Mokáno ená ekoki kokomisa matata lisusu bomemi ya lisálisi na bisika bibetami koleka, ntángo botelemi ya bikipi ya lombango mpe ya minganga ekosálema makási.

Boningani ya mabelé eyókanaki na eténi yokó enéne ya ekóló

Boningani ya mabelé etálemaki yambo na Mosála ya boningani ya mabelé ya Euro-méditerranée na bokási na nsé, etálemi lisusu na likoló. Botáli mingi ya sima elakisi boningani ya mabelé ya bokási 7,4, eye ebándeli ezalaki na engúmba ya San José del Palmar, na Chocó. Boningani eyókanaki makási na bamboka mingi ya westi mpe ya káti ya Kolombia. Mabelé eningani lokolá na mboka-mokónzi ya ekóló, Bogota, boningani mingi bimonani koleka bandelo ya Kolombia, mpenza na bingúmba ya bikóló ya pembeni. Kolombia ezali na káti ya mabelé mókó eye mosála ya boningani ya mabelé ezali mingi. Likanisi ya boningani mobébisi eye ebetaka Eje cafetero na 25 ya sánzá ya yambo 1999 etikala lisusu makási na ekóló: esálaka koleka bawéi 1000 mpe bambéba ya makási koleka, mingimingi na Armenia, kasi lokolá na Pereira mpe na bituka misusu ya eténi ená.

Bolukiluki ekokoba

Na bituka bibetami koleka, ezaleli ya lombango ezali kaka makási. Bato babomaka móto, baye babátelaka bacivil, baye basálisaka mpe bato ya bokengi basangisi makási na bangó na bolukiluki bato babungi mpe lisálisi ya bato baye bapekisi bangó bandáko na bangó mpo bikoki komema makámá. Bakambi ya ekóló bakotála lokolá botelemi elámu ya balopitalo, bitéyelo, bandáko-Nzámbe, bandáko ya kovanda mpe biye ya letá. Monéne ya sóló ya pási ekoki koyébana kaka na botáli bisika bikosálema na bituka bizali pembeni ya esika boningani ebándaki. Na Pereira, esika wápi batángi kinó sik’oyo bato mingi ya makámá, misála ya lisálisi bikokoba káti ya mabángá.

Matondo mingi na ndéngé otángi lisoló liye.