Na Republiki ya Dominika, bomoí ya pási ya bási ya Haïti baye bakimi ekóló na bango

JR Bompolonga – Kinshasa

Na likámá ya bomoí na bangó, baí-Haïti mingi bakomeka mokolo na mokolo kokende na Republiki ya Dominika eye ekokabola, na Haïti, esangá ya Hispaniola na Caraïbes. Mopepe ya bozangi bobáteli mpe ya mobúlú makási ya bapomba bikoki «kondimama te», bamigrant ya Haïti bapona kokende na bolukiluki bokengi bokó ya malongá kasi, ezaleli esika bazali na Republiki ya Dominika ezali lisusu mindondo: bakobika ntángo insó na bobángi, bakobánga babengana bangó. Mosála monéne ya migration ya Republiki ya Dominika esakolamaki 'te abenganaki na nionso baí-Haïti 34 226 na ezaleli elongobani te na sánzá ya motóbá.

Bokangemi ya bási ya zémi

Matatoli mingi bikolakisa bási ya zémi bakangemi na balopitalo, pembeni ya bisika ya bokólóngóno, atá kútu na bandáko na bangó. Babengani basusu kaka sima ya kobóta. «Sima ya póso mókó na lopitalo sima ya bopesi bomoí, bakangaki ngaí na sima bamemi ngaí na ndelo na Haïti. Na lopitalo, batiaki ngaí na kiti etambolaka mpe batúni ngaí sóki nakotatola mwána na ngaí. Nayanoli bangó 'te nakosála yangó. Bayébisi ngaí lisusu 'te nakozonga epái na ngaí, kasi ezalaki lokutá. Na bokamwi mingi, nayebaki yangó te, babéngaki mosála ya immigration. Nakanisi 'te babongisaki nionso na bonkútú. Ezali na ngonga ená ndé pási na ngaí ebándaki», elobi mwási mókó ya migrant azanga mikánda na bolobi pási ya kozua yangó.

Na nzelá ya kozonga na Haïti na mwána na ye, elengé mwási eye akokaki kokende na Port-au-Prince ekangemi na moke 85% na bapomba bazali na mindóki, azui mokáno ya kokende lisusu epái ya baye ya ye na Republiki ya Dominika na makámá nionso akokaki kokútana na yangó: «Nalekisaki mikolo ebelé ya koyenga yenga na zamba na mwána, na nsé ya mbúla mpe moyi. Na nzelá, elobi ye, ntángo nakómi na esika yokó nayebaki te, baí-Dominica mpe baí-Haïti basangani mpo ya kokanga ngaí na makási mpe komema ngaí. Bakangaki ngaí mikolo ebelé mpe basengi ngaí pesos 60 000» lokolá 899 euro.

Boponi ya kobóta na bozangi lisálisi ya mónganga

Na ndéngé waná, bási basusu ya Haïti bakima na Republiki ya Dominika bakolinga kobóta na bisika ya bosoto mpe na bozangi mónganga. Mókó káti na bangó alingaki bayéba ye te atatoli: «Bakonyokola bási baye bakokende kobóta. Na basusu, bakangi bangó mabóko na bibende. Bána mike baye bakomela mabéle bazali kokufa mpo bakoki kokende na lopitalo te, mpe basusu ya bamamá bakokufa lokolá», elobi ye na bosengi lisálisi mpo ya mwána na ye ya sánzá misáto eye «akobela na likambo lyokó ya mabé na motéma».

«Nzámbe abongola mitéma»

Na bomoni mabé loléngé ya bobengani bamigrant, sángó Roostaveg Gérome ya dioceze ya Hinche alendisi bakónzi ya Haïti ya kosála mpo «kobikisa bomoí; kosála, ebeti ye nsete, mpo 'te bamamá waná ya Haïti na boluki lobí ya malámu mpo ya bána na bangó, bazala na mpósá mókó te ya kokima». «Esengeli mpenza 'te bakónzi balaka bobáteli na Haïti», elobi sángó, na bopesi likanisi na bakambi ya Eklezia «ya kosenga na Republiki ya Dominika ya kopesa libakú malámu na bato waná bazangi makoki baye bavandi kúna kála»

Mbela mókó mosusu ebwakamaki lokolá na ngambo ya bakónzi ya Dominika: «Basengeli kozua na motúya likambo ya bási baye bazali na pási, na ndéngé ya nzóto mpe na ndéngé ya makanisi. Esengeli kotála likambo yangó ya bolembu mpe ya bomoí ya mabé», esakoli ye, na bolendisi Eklezia ya kosámbela mpo 'te «Nzámbe akoka kobongola mitéma» mpe apesa na mókó mókó «motéma mókó ya mawa» na eleko eye ya mobúlú ya bapomba na Haïti mpe bobengani ya bamigrant ya Haïti na Republiki ya Dominika.

Matondo mingi na ndéngé otángi lisoló liye.