Հայկական ժողովրդական երգեր. հայ ժողովրդական «Եար ջան ու մարջան» պարերգը

Այսօր ներկայացնում ենք հայ ժողովրդական «Եար ջան ու մարջան» պարերգը, որի մասին տեղեկութիւններ կան Ռոբերտ Աթայեանի «Երկերի ժողովածու: Մեներգեր եւ խմբերգեր. հատոր 5»-ում։

«Կոմիտասի հնագոյն տետրակում համեմատաբար ուշ ժամանակի ուրուագիր է, խօսքերից կայ միայն վերնագիրը, - գրում է Աթայեանը, - Միաձայն երգը կա մի ուրիշ բնագրում, 1904 թուականի, որտեղ կրկներգից բացի կա նաև խօսքերի առաջին տողը: Դրա հիման վրայ, նկատի առնելով երգի փոքր-ինչ կատակային բնոյթը, խօսքերը լրացրինք»:

Երգի հերոսը դիմում է իր սիրելիին՝ յարին, նրան մեղադրելով անտարբերութեան, սառն վերաբերմունքի մէջ: Առաջին քառատողում տղան երգում է, որ որոշել է գնալ իր յարի տան մօտ, բարձրանալ, կանգնել տանիքին ու երդիկից նայել իր քնած յարին, ապա, երևի թէ մի քիչ զմայլուելով աղջկայ տեսքով, ձեն տալ, արթնացնել նրան: Երկրորդ քառատողում տղան նկարագրում է իր սիրած աղջկան, որի տեսքից թէև, ասես, ջերմանում է իր սիրտը, բայց տանջւում է նրա սառը վերաբերմունքի պատճառով: Ասում է, որ նրա քալուածքը նման է կաքաւի քալուածքին: Հայերէնում այսպիսի բառ էլ ունենք, չէ՞, կաքաւել, որ նշանակում է նազանքով, սեթևեթանքով, ասես սահելով քայլել: Ապա ասում է, որ աղջկայ անուշիկ ձայնն ասես կռունկի լինի: Բայց իր աչքերը կարոտ են նրա տեսքին ու ականջները՝ այդ անուշիկ ձայնին, որովհետև աղջիկն իր ներկայութեամբ, ասում է, չի երգում: Հաւանաբար նկատի ունի՝ չի խօսում, որն իր համար նման է երգի: Ապա ասում է՝ արև է, բայց լույս չի տալիս, ասես ամպի հետևում է թաքնուել: Փոխաբերաբար երևի նկատի ունի՝ տանից դուրս չի գալիս, իրեն տեսութեան չի արժանացնում: Վերջում անպատասխան սիրուց (կամ գուցէ աղջիկն էլ անտարբեր չէ տղայի հանդէպ, բայց թաքցնում է իր զգացմունքները), տղան տանջուելով դիմում է աղջկան, թէ՝ այ անիրաւ, անսիրտ յար, մի մըտիկ տուր իմ խեղճ հալիս: Հաւանաբար տղան յոյս ունի, որ եթէ մի պահ աղջիկն իրեն նայեր, կտեսներ իր սրտի խղճալի տառապանքը, իսկ եթէ մի թեթև էլ ժպտար, ինքը մի քիչ գոնէ կամոքուեր:

Ամեն քառատողից յետոյ, կրկներգում ասւում է՝ յար ջան ու մարջան: Մարջանը ծովում ապրող կենդանի օրգանիզմ է, ունի կարմիր գոյն և մահանալուց յետոյ քարանում է: Այն օգտագործում են զարդեղէնի մէջ: Օտարները մարջանն անվանում են կորալ: Եւ ահա, տղան իր սիրած աղջկան համեմատում է այս գեղեցիկ զարդաքարի հետ:

Երգը ներկայացուած է հնագոյն երաժշտութեան «Շարական» անսամբլի կատարմամբ։ Մենակատարներ՝ Գրետա Անտոնեան, Էլեոնորա Մելքումեան։ Գեղարուեստական ղեկավար եւ դիրիժոր՝ Դանիէլ Երաժիշտ։