ՄԽԻԹԱՐ ԱԲԲԱՀԱՅՐ` Մխիթարեան միաբանութեան հիմնադիրը (62)

62.- ՄԽԻ­ԹԱ­Ր ՀՐԱ­ԺԵՇՏ ՏԱ­ԼՈՎ ՁԵ­ՌԱ­ԿԵՐՏ ՎԱՆ­ՔԻՆ ԿԸ ՄԵԿ­ՆԻ ՄԵ­ԹՈ­ՆԷՆ­

Հա­սած էր հրա­ժեշ­տի դա­ժան պա­հը։ Մխի­թար Աբ­բա­հայր Մե­թոն մնա­ցող­նե­րուն իւ­րա­քան­չիւ­րին հետ ող­ջա­գու­րուե­լով հրա­ժեշտ կ՚առ­նէ, խնդ­րե­լով որ իր հա­մար աղօ­թեն։ Ապա կ՚ա­ռանձ­նա­նայ վան­քի եկե­ղե­ցին, որ Ս. Ան­տոն անա­պա­տա­կա­նին նուի­րուած էր եւ ժա­մէ մը աւե­լի կ՚ա­ղօ­թէ, բնա­կա­նա­բար Աս­տու­ծոյ օրհ­նեալ կամքն ու ան­քն­նե­լի ծրա­գիր­նե­րը սի­րով ըն­դու­նե­լով, միաբա­նու­թեան ապա­գան եւ միաբան­նե­րէն իւ­րա­քան­չիւ­րը Աս­տուա­ծա­մօր պաշտ­պա­նու­թեան յանձ­նե­լով, իրենց ճամ­բոր­դու­թիւ­նը Տի­րա­մօր ձեռ­քե­րուն մէջ դնե­լով եւ վան­քը մնա­ցող­նե­րու կեան­քը խնայել խնդ­րե­լով Խա­չեալէն։ Ապա, ար­տա­սուա­թոր աչ­քե­րով, ծո­վափ կ՚ուղ­ղուի եւ նաւ կը բարձ­րա­նայ տա­սըն­մէկ միաբան­նե­րով միասին 25 Փետ­րուար 171­5ին։

­Ժա­մա­նա­կա­գի­րը կը գրէ. «Տա­րի­ներ ետք մեր Աբ­բա­հայ­րը եր­բեմն կ՚ը­սէր. “Կեան­քիս մէջ եր­բեք այն­պէս ար­ցուն­քով տե­ղէ մը չեմ բաժ­նուած. ո՛չ ծնող­նե­րէս եւ հայ­րե­նի քա­ղա­քէս հե­ռա­նա­լուս պա­հին, եւ ո՛չ երի­տա­սար­դու­թեանս զա­նա­զան գա­ւառ­նե­րու մէջ տե­ղա­փո­խուե­լուս ատեն, մին­չեւ այն օրը՝ երբ ար­ցուն­քով հե­ռա­ցայ մեր այդ եկե­ղե­ցիէն”» (1715 §5)։­

Ե­րեք օր նա­ւուն մէջ կ՚ան­ցը­նեն, սպա­սե­լով բա­րեն­պաստ հո­վին, որ­պէս­զի ճամ­բայ ել­լեն։ Մար­տի 1ին, ուր­բաթ օրը, վեր­ջա­պէս նա­ւը կը պար­զէ առա­գաստ­նե­րը եւ հե­զա­սահ կը յա­ռա­ջա­նայ ծո­վու ալիք­նե­րը ճեղ­քե­լով։ Տաս­ներ­կու կրօ­նա­ւոր­ներ իրենց հայեաց­քը չեն ան­ջա­տեր ծո­վուն վրայ եր­կա­րող բեր­դա­քա­ղա­քէն, իր հաս­տա­փոր աշ­տա­րակ­նե­րէն եւ ատամ­նա­ւոր պա­րիսպ­նե­րէն, որոնց վրայ կը ծա­ծա­նէր Վե­նետ­կեան ռազ­մի դրօ­շը, որու վրայ նկա­րուած էր Ս. Մար­կո­սի առիւ­ծը, որ թա­թով մեր­կա­ցու­ցած սու­րը պար­զած էր։ Ժա­մե­րը կը սա­հին, մինչ իրենք տա­կա­ւին ան­շարժ, ան­շշուկ, աղօթք մրմն­ջա­լով, Սուրբ Կոյ­սի պաշտ­պա­նու­թիւ­նը կը թա­խան­ձէին։ Գրե­թէ չորս ժամ ետք, երբ նա­ւը Զան­դայի կը մօ­տե­նայ, այ­լեւս հո­րի­զո­նին միայն ծո­վե­զե­րեայ ժա­պա­ւէն մը կ՚ե­րե­ւար եւ ու­րիշ ոչինչ։

­Նոր էջ մը կը բա­ցուէր միաբա­նու­թեան հա­մար. բա­ժա­նու­մով մը սկ­սած, բո­լո­րո­վին անո­րոշ ապա­գայի մը դի­մաց՝ նո­րա­գոյն հանգ­րուան մը ծնունդ կ՚առ­նէր աս­տուա­ծային նա­խախ­նա­մու­թեան, խա­չեալի խնամ­քին եւ Աս­տուա­ծա­մօր գուր­գու­րան­քին ամ­բող­ջա­կան, ամէ­նընդգր­կուն վս­տա­հու­թեամբ եւ ան­վե­րա­պահ յանձ­նու­մով։

­Մէկ ամիս հան­դար­տօ­րէն ճամ­բոր­դե­լէ ետք Մարտ ամ­սուան վեր­ջը նա­ւը կը մտ­նէ Ադ­րիակա­նի թա­գու­հիի լճա­կը եւ ան­մի­ջա­պէս կը հանգ­րուա­նէ «Լած­ծա­րէթ­թոյ Նուո­վոյ» կո­չուած մաք­րա­րա­նի կղ­զին՝ ուր իրենց ապ­րանք­նե­րով հան­դերձ քա­ռա­սուն օր պէտք է մնային, առող­ջա­պա­հու­թեան պա­տաս­խա­նա­տու­նե­րու վե­րահս­կո­ղու­թեան տակ, որ­պէս­զի փո­խան­ցիկ հի­ւան­դու­թիւ­նե­րէ զերծ մնար քա­ղա­քը։

­Շատ ժա­մա­նակ չան­ցած, այն նա­ւը որ զի­րենք Վե­նե­տիկ բե­րած էր՝ ճամ­բայ կ՚ել­լէ եւ ծո­վե­զեր­քին կը խոր­տա­կուի, քա­նի որ հա­րիւ­րա­մեայ, ար­դէն փտած նաւ մըն էր։ Այս լուրն առ­նե­լով, Մխի­թար եւ իր աշա­կերտ­նե­րը, որ տե­ղեակ ան­գամ չէին նա­ւուն այդ խար­խուլ վի­ճա­կէն, փառք կու տան Աս­տու­ծոյ եւ շնոր­հա­կա­լու­թիւն կը յայտ­նեն, որ ճամ­բոր­դու­թեան ըն­թաց­քին չէին հան­դի­պած սաս­տիկ քա­մի­նե­րու, ինչ­պէս Մարտ ամ­սուն սո­վո­րա­բար կը պա­տա­հէր, ապա թէ ոչ ծո­վա­սոյզ եղած պի­տի ըլ­լային։ Տի­րա­մօր հո­վա­նին ան­վրէպ ապա­հո­ված էր իրենց ան­վտան­գու­թիւ­նը։