Իրաքի Հայ Կաթողիկէները ` 17-րդ դարէն մինչեւ այսօր
Հայր Մովսէս Վրդ. Տօնանեան
Իրաքեան աղբիւրները ցոյց կու տան, որ Պաղտատը շատ հին հայկական համայնքի վայր եղած է. այնտեղ ամենահին հայկական եկեղեցին կը թուագրուի 17-րդ դարէն։ Ալ-Զահրայի, 1753 թուականի մարդահամարի համաձայն՝ հայ կաթողիկէ տուներու թիւը տասնչորս կամ տասնհինգ տուն էր, և անոնց թիւը չէր գերազանցեր 70 կամ 80 անհատ։
1806 թուականին, Էրզրումցի հայր Խուկաս, հայ Կաթողիկէ Պատրիարք՝ Գրիգոր Պետրոս ԺԵ. Քուբելեանի խնդրանօք՝ Օվանէս Գասպար խանի նուիրատուութեամբ՝ կը գնէ երկու հարակից տուներ Խալիֆաներու մզկիթի տարածքին մէջ, և այս տունը 36 տարի կը ծառայէ հայերուն որպէս աղօթասրահ։ 1831 թուականին՝ ընտանիքներու թիւը մօտաւորապէս 40 ընտանիք էր։ 1833 թուականին, Հ. Պօղոս Ճենանեանը Պաղտատի մէջ առաջին հայ կաթողիկէ քահանան կ'ըլլայ, որ կը կարողանայ ազատօրէն մկրտել, թագադրել և թաղել։ Եկեղեցւոյ մէջ կը բացուի և կը պահուի մկրտութիւններու, ամուսնութիւններու և մահերու գրանցամատեան։
Վերափոխման Աստուածածին հին եկեղեցւոյ հիմնաքարը դրուած է 1841 թուականի Յունուարի 26-ին, իսկ կառուցուած է 1844 թուականի նոյեմբեր 21-ին՝ Պաղտատի հայ կաթողիկէներու մեծ մասի նուիրատուութեամբ, տէր Թոմա Պաղտատցիի, հայ կաթողիկէ առաջին քահանայի օրօք։
1890 թուականին, Կոստանդնուպոլսոյ Հ. Կ. Սիւնհոդոսը, և 1911-ի սիւնհոդոսը՝ Պաղտատի Հ. Կ. Թեմը կը կցեն Մարտինի թեմին։
Երջանկայիշատակ Ալոզիոս Արք. Պաթանեանի օրօք Ռախիա տարածքին մէջ կը կառուցուի Յիսուսի Ս. Սրտին նուիրուած եկեղեցի մը, Տիգրիս գետին մօտ, որուն հիմնաքարը կը դրուի 1937 թուականի յունիս 10-ին:
1914 թուականին՝ Իրաքի մէջ հայ կաթողիկէներու թիւը կը կազմէր ընդամէնը մօտ 300 հոգի: Համիտեան կոտորածներէն և 1915 թուականի Մեծ Եղլռնէն յետոյ արտագաղթի մեծ ալիքներու հետեւանքով՝ հայ կաթողիկէներու թիւը աճած է։ Պաղտատ գաղթած քրիստոնեաներու մեծ մասը եկած էր Տիարպէքիրէն, Մարտինէն և անոր շրջակայքէն։ Պաղտատի Հայ Կաթողիկէ թեմը պաշտօնապէս հիմնադրուած է 1954 թուականի Յունիս 29-ին, և ենթարկուած է ուղղակի Կիլիկիոյ Հայ Կաթողիկէ Պատրիարքարանին ի Լիբանան։
Երջանկայիշատակ Հ. Ներսէս Արք. Թայրոյեանը, անդամ Զմմառու Պատրիարքական Միաբանութեան, գնած է այսօրուայ Առաջնորդարանի հողը և նախ կառուցուած է Առաջնորդարանի շէնքը: Ան հինգ օգնական քահանաներ ունէր։
80-ական թուականներուն, Երջանկայիշատակ Պօղոս Արք. Գուսանի օրօք՝ Նարեկի Տիրամայր գմբեթաւոր տաճարի հիմերը դրուած են, իսկ օծումը տեղի ունեցած է 18-10-1998-ին, երջանկայիշատակ Յովհաննէս Պետրոս ԺԸ. Գասպարեան Պատրիարքի ձեռքով, որ 70-ական թուականներուն՝ Իրաքի Հ. Կ. Առաջնորդ եղած էր: Յիշատակութեան արժանի է լուսահոգի Հ. Գէորգ Ծ.Վ. Թայրոյեանը, որ բաւական գումար հաւաքած է սկսելու համար կառուցողական աշխատանքները: Այսպէս, Հայ Կաթողիկէները Պաղտատի մէջ ունեցած են երկու եկեղեցի, աղջիկներու դպրոց, որ կը ղեկավարէին Անարատ Յղութեան հայ Քոյրերու միաբանութեան հինգ միանձնուհիները:
2008-էն 2017, երջանկայիշատակ Հ. Էմմանուէլ Արք. Տապպաղեանը, անդամ Զմմառու Պատրիարքական Միաբանութեան, Հ. Կ. Առաջնորդ կ'ընտրուի Իրաքի: Իսկ 2018-էն սկսեալ՝ Առաջնորդութիւնը ստանձնած է Արհի. Հ. Ներսէս Արք. Զապարեանը:
Շնորհակալութիւն յօդուածը ընթերցելուն համար։ Եթէ կը փափաքիս թարմ լուրեր ստանալ կը հրաւիրենք բաժանորդագրուիլ մեր լրաթերթին` սեղմելով այստեղ
