Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչի չարչարանքները եւ Վիրապ մուտքը

Շաբաթ` 21 Մարտին կը նշուի Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչի Խոր Վիրապ մուտքի տօնը։

Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչը (240–326) հայոց քրիստոնեայ եկեղեցւոյ հիմնադիրն ու լուսաւորիչն է, որ Հայ եկեղեցին կը հռչակէ «տասնչորրորդ առաքեալ»:

Ծնած է Վաղարշապատ, Անակ Պարթեւի որդի, քրիստոնէական կրթութիւնը ստացած է Կեսարիոյ մէջ:

Հետագային՝ Տրդատ թագաւորի պալատին մէջ դարձած է դիւանապետ: Սակայն երբ կը բացայայտուի իր քրիստոնեայ ըլլալը, զինք կը նետեն Արտաշատի «Խոր Վիրապ» սարսափելի բանտը:

Ս. Յովհան Ոսկեբերանի վկայութեամբ, Գրիգորը ստիպուած էր բնակիլ մութ, մերկ եւ անտուն փոսի մէջ, առանց ընկերակիցներու եւ օգնութեան, բայց համբերութեամբ ու հաւատքով այնտեղ կ՛ապրի 13–15 տարի:

Աստուծոյ նախախնամութեամբ դուրս գալէն ետքը Ան Քրիստոսի լոյսը կը տարածէ Հայաստանի մէջ եւ 301 թ. Քրիստոնէութիւնը կը դարձնէ պետական կրօն:

Սուրբ Գրիգորի կրօնական աշխատանքը այնքան ազդեցիկ եւ որոշիչ եղած է որ ան նկատուած է հայ ժողովուրդի «Հայր եւ Լուսաւորիչ»:

Հայաստանեայց եկեղեցին տարին քանի մը անգամ կը յիշատակէ Սուրբ Գրիգորի անունը, հիմնուելով անոր կեանքի յատկանշական հանգրուաններուն վրայ: Այսպէս՝ Խոր Վիրապ մտնելը, Խոր Վիրապէն ելլելը, եւ «Գիւտ նշխարացը»ը:

Կանոն՝ Սրբոյն Գրիգոր Լուսաւորչին Մտնելոյն ի Վիրապն։

Այսօր զուարճացեալ ցնծայ եկեղեցի. դրախտ աստուածատունկ ծաղկեալ. յորմէ տուաւ մեզ տունկն անմահութեան տէր Գրիգորիոս. եւ պտղովն իւրով ելից զտիեզերս ամենայն: Բարունակ ողկուզաբեր ճշմարիտ որթոյն. մշակեալ հայրական աստուածային աջոյն. յորմէ բղխեաց բաժակն ուրախարար տրտմեցելոյ ազինս. որով արբեալ զմայլեցաք յուրախութիւն հոգեւոր: Գարնանաբեր հնչումն հարաւային հողմոյն. ճառագայթեալ հրով աստուածային Հոգւոյն. որով հալեցաւ սառն կռապաշտութեան հիւսիսաբնակ ազանց. եւ եղեն ծաղկեալք աստուածային գիտութեամբն:

Սոյն շարականի հեղինակը Յովհաննէս Երզնկացին է (Պլուզ) (1220/30-1293թթ.): Այս շարականը կ’երգուի Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչին նուիրուած երեք տօներէն առաջինին` «Մուտն ի վիրապ»-ի ժամանակ: