Հայ եկեղեցւոյ Խորհրդոց մատեանի պատմական հոլովոյթը. Հ. Մովսէս Վրդ. Տօնանեանի շաբաթական հաղորդաշարը (77)
ՀԷ. Հաղորդում
Այսօրուայ հաղորդումի ընթացքին, պիտի անդրադառնանք ծիսագէտ հայ մատենագիրներու:
Ոսկեդարի ամենատաղանդաւոր հեղինակ՝ Մովսէս Խորենացին ծնած է 410-ին, Տարօնի Խորոնք գիւղը և կոչուած է Խորենացի: Ան Սահակի և Մաշտոցի աշակերտ եղած է: Խորենացիի գլխաւոր գործն է Հայոց պատմութիւնը, և կուտան անոր Պատմահայր կամ Հայոց պատմագրութեան հայր տիտղոսը. ոմանք կը ներկայացնեն զինք իբրեւ Ոսկեդարեան գրականութեան գագաթը, մանաւանդ պատմագրութեան մարզին մէջ: Ծէսի վերաբերեալ յօրինած է շարականներ և աղօթք վասն քերթողի: Եզնիկ Կողբացին ծնած է Այրարատեան գաւառի Եզնիկ գիւղը (380-450 թ.):
Կանուխէն կ'աշակերտի Սահակի և Մեսրոպի և կը հանդիսանայ անոնց թանկագին գործակիցը: Կողբացին ջատագովական և իմաստասիրական հայ մատենագրութեան առաջին հեղինակն է. որպէս հմուտ յունագէտ ո՛չ միայն քաջածանօթ էր Եկեղեցւոյ Հայրերու վարդապետութեան, այլ նաեւ յոյն իմաստասիրական հոսնաքներուն: Եղծ Աղանդոց գիրքը 1763-ին առաջին անգամ տպուած է Զմիւռնիոյ մէջ «Գիրք ընդդիմութեանց» վերնագրով. Իսկ 1826-1850 տպուեցաւ Վենետիկ «Եղծ Աղանդոց» վերանգրով: Այս գիրքը հակաճառութիւն է ընդհանուր առումով կամ յանդիմանութիւն փիլիսոփաներու, աղանդաւորներու և Պարսից Քէշի դէմ: Եզնիկի անունով հասած են նաեւ խրատներ ուղղուած կրօնաւորներուն:
Դաւիթ Անյաղթը ծնած է Տարոնի մօտ, 470 թուին, Հարք գաւառի Ներգին աւանը. Այս պատճառով նաեւ կոչուած է Ներգինացի: Ուսումը կատարելագործած է Աթէնքի մէջ: Մեր հին մատենագիրներէն միակն է որ խորապէս զբաղած է իմաստասիրութեամբ: Աթէնքի մէջ կատարած մրցումի մը իբր արդիւնք՝ կը գերազանցէ բոլոր գիտնականները և կ'անուանուի անյաղթ և փիլիսոփայ: Յունարէն գրուած գործերէն զատ ունի ճառեր, թարգմանութիւններ, մեկնութիւններ, Խաչի ներբող, շարականներ, երաժշտական տեսութիւններ և մասնաւորաբար փիլիսոփայական երկեր, որոնցմէ ամենէն նշանաւորն է «Գիրք սահմանաց» կամ «Սահմանք իմաաստասիրութեան»: Եղիշէ Պատմիչը ծնած է 415-ին և մահացած 475 թուին: Ան Վարդան Մամիկոնեանի դիւանադպիրը կամ քարտուղարն էր, գլխաւոր գործն է պատմութիւն Վարդանանց, ոսկեղենիկ մատեան, իր ընտիր և բանաստեղծական ոճին պատճառաւ:
Այս երկը թարգմանուած է զանազան եւրոպական լեզուներու: Ըստ Հ. Ղ. Ալիշանի՝ այդ երկին մէջ, Եղիշէ իբրեւ Աւարայրի պլպուլ Վարդանանց կրօնական պատերազմը կը պատմէ Պարսիկներուն դէմ: Ունի նաեւ բազմաթիւ ճառեր և մեկնութիւններ: Յովհան Օձնեցի Հայրապետը (717-728), ծիսական խորունկ հմտութիւն ունեցող Հայրապետ մը եղած է. Կաթողիկոսութեան գահը կը բարձրանայ 717-ին և հանդիսացած է Հայ Եկեղեցւոյ առաջին բարեկարգիչներէն մէկը: Օձնեցի Հայրապետին կը պարտինք Ժամագիրքի մեկնութիւնը կամ բացատրութիւնը, որմէ կրնանք գիտնալ թէ ինչպէս էր ժամակարգութեան նախնական ձեւը:
Օձնեցին համառօտ կերպով մեզի ցոյց կու տայ Հայ եկեղեցւոյ Աղօթամատոյցին պատկերը՝ այնպէս ինչպէս որ էր եւ կը գործադրուէր Ը. դարուն: Կը ներկայացնէ մեզի սաղմոսները, քարոզները, աղօթքները՝ Գիշերային, Առաւօտեան, Ճաշու եւ Երեկոյեան ժամերուն: Արեւագալը կը յիշատակուի կապուած առաւօտեան ժամու աղօթքին: Խաղաղականը չկար տակաւին:
Շնորհակալութիւն յօդուածը ընթերցելուն համար։ Եթէ կը փափաքիս թարմ լուրեր ստանալ կը հրաւիրենք բաժանորդագրուիլ մեր լրաթերթին` սեղմելով այստեղ
