Հայ եկեղեցւոյ Խորհրդոց մատեանի պատմական հոլովոյթը. Հ. Մովսէս Վրդ. Տօնանեանի շաբաթական հաղորդաշարը (74)
ՀԴ. Հաղորդում
Այսօրուայ հաղորդումի ընթացքին, պիտի անդրադառնանք Թոնդրակեան աղանդին:
Թ. դարուն, Թոնդրակեան հայկական նոր աղանդ մը սաստիկ կը ցնցէ Հայաստանեայց Եկեղեցին: Այս աղանդը ձեւափոխուած շարունակութիւնն էր Պաւղիկեան շարժումին: Ան իր անունը ստացած էր Թոնդրակ կամ Թոնտրիկ աւանէն, ուր եղած էր իր ծագումը: Կոչուած է նաեւ իր պետերուն անունով՝ Սմբատեանք կամ Վահանեանք: Գրիգոր Մագիստրոսի և զանազան հեղինակներու համաձայն, Թոնդրակեցիներու պարագլուխը հանդիսացած է մի ոմն Սմբատ Զարեհաւանդցի, զորս կը կոչէին «վաւաչ չամբուշ բորբորիտն, պիղծն Սմբատ անիծեալն»:
Ան իր երիտասարդ հասակին ուսումը ստացած էր Պարսկաստանի Մրջունիկ բժիշկէ մը, որ աստղաբախշ մոգ մըն էր: Այնտեղ, միաժամանակ աստաղաբաշխութիւն եւ շատ մը բաներ սորված է աղանդներու մասին: Յովհաննէս. Դ. Ովայեցի Կաթողիկոսի օրով (833-855), Սմբատ Հայաստան վերադառնալով՝ Ծաղկոտն գաւառի Զարեհաւան գիւղէն տեղափոխուելով կուգայ Թոնդրակ, ուր կը սկսի իր քարոզչախօսութիւնը, որ յաջող ընդունելութիւն կը գտնէ շատերու կողմէ:
Այս աղանդաւորներուն մէջ, երկու խմբաւորում յառաջացած է. մէկը կատարեալներու, միւսը ոչ կատարեալներու: Ասոնք մէկ Աստուած խոստովանած են և Ս. Երրորդութեան հաւատք չեն ընծայած:
Քրիստոսի մասին տարբեր ըմբռնումներ քարոզած են. ոմանք անոր մէջ իրարմէ անջատ բնութիւններ յայտարարած են: Անոնք խորհած են, թէ Քրիստոս մարդ էր եւ անոր աստուածութիւնը ներշնչումով աւելցած էր անոր հոգիին: Այսպէս, Յիսուսի ծնունդը զուտ մարդկային եղած է, եւ չարչարանքները միայն Յիսուս մարդը կրած է:
Ուրիշներ Քրիստոսի մէջ աստուածութիւնը եւ մարդկութիւնը այնպէս միացած կը տեսնէին՝ որ մարդկութիւնը կորսուած էր աստուածութեան մէջ: Անոնք խորհած են նաեւ, թէ խաչին վրայ Քրիստոսի մարդկութեան հետ աստուածութիւնն ալ մահացած է: Քրիստոսի խաչը լոկ փայտ համարած են, ուստի արժանի չէ պաշտամունքի:
Անոնք իբրեւ թէ բարեկարգչական նպատակաւ՝ դէմ եղած են եկեղեցական արարողութիւններուն, քահանայական զգեստաւորման, եւ կրօնական աստիճանաւորումներուն: Ասոնք որպէս օրէնք՝ Տէրունական տօները և ընդհանրապէս բոլոր ծիսակատարութիւններն ու արարողութիւնները ջնջած են: Ասոնք իրենց գաղափարախօսութեամբ՝ Մաշտոց ծիսարանի դէմ արտայայտուած են, չեն ընդունած առհասարակ եկեղեցւոյ խորհուրդները, ինչպէս՝ մկրտութիւնը, պսակը, հաղորդութիւնը և ձեռնադրութիւնը:
Այս փոքրամիտ անձինք նոյնիսկ եկեղեցական սրբազան մատեանները այրած են: Սմբատ Զարեհավանցին բոլորովին չէ ընդունած եկեղեցւոյ հեղինակութիւնը, մերժած է Քրիստոսի զոհաբերութիւնը մարդկանց փրկութեան համար, քանի որ զոհագործութիւններու մէջ տեսած է հրէական զոհաբերումներու ոգին:
Ան արգիլած է հոգեհանգիստը, հակառակած է նաեւ հոգիներու համար մատաղ կատարելու մտքին: Մեռելներու յարութիւնը անոր հաւատալիքներէն դուրս դրուած է: Կ'արհամարհէր ծնրադրութիւնը՝ որպէս պաղատանքի արտայայտութիւն և մատաղօրհնէքը:
Աւելին, Թոնդրակեանները եկեղեցական պսակի խորհուրդը բոլորովին մերժած ըլլալով՝ մծղնեներու նման ազատ սիրոյ քարոզը, խառնակ կեանքը եւ մղծնէութիւնը դարձած է անոնց կենցաղավարութեան բարոյական չափանիշը: Այս մէկը հիմք ծառայած է իրենց հակառակորդներուն՝ զանոնք մեղադրելու անառակ կեանքի և կենցաղի մէջ: Այնպէս որ, թոնդրակեցիները նաեւ տոփամոլութեամբ ներկայացուած են:
Շնորհակալութիւն յօդուածը ընթերցելուն համար։ Եթէ կը փափաքիս թարմ լուրեր ստանալ կը հրաւիրենք բաժանորդագրուիլ մեր լրաթերթին` սեղմելով այստեղ
