Müqəddəs Taxt-Tac surroqat analıq haqqında: Qadınları və uşaqları hər zaman qoruyun

Vatican News tərəfindən

Surroqat analıq ilə bağlı zorakılıq və istismara qarşı mübarizə, qadınların və uşaqların ləyaqətinin qorunmasının gücləndirilməsi.

Bu, Müqəddəs Taxt-Tacın Birləşmiş Millətlər Təşkilatı yanındakı Daimi Missiyası tərəfindən Qadınların Statusu üzrə 70-ci Komissiyanın "Qadınların və Uşaqların Qorunması: Surroqat Analıqda Zorakılıq və İstismarla Mübarizə" mövzusuna həsr olunmuş yan tədbiri münasibətilə yayımlanan bəyanatın mərkəzində dayanan mesajdır.

Qadınların Statusu üzrə Komissiyada debat

Bəyanatda ilk növbədə təşəbbüsün tərəfdaşlarına — İtaliya, Türkiyə və Paraqvay hökumətlərinə — minnətdarlıq ifadə olunur və "texnologiya və təcrübənin hüquq və etikadan bir addım öndə olduğu", "təxirəsalınmaz" bir məsələ kimi təsvir edilən mövzuya diqqət çəkilir.

Bir çoxlarının surroqat analığı "valideyn olmaq istəyənlər üçün şəfqətli bir həll yolu" kimi görməsi etiraf edilsə də, qeyddə vurğulanır ki, bu təcrübənin "qadınların və uşaqların ləyaqətinə və hüquqlarına hörmət" ilə bir araya sığıb-sığmadığını müəyyən etmək üçün "bütün kontekst nəzərə alınmalıdır".

İqtisadi təzyiqlər və istismar riski

Qaldırılan narahatlıqlar arasında fenomenin iqtisadi ölçüsü də var. Surroqat ana olmağa razılaşan bir çox qadın bunu etmək üçün "əsas səbəb kimi iqtisadi ehtiyacı" göstərir. Buna görə də, bəyanatda qeyd edildiyi kimi, "zəngin və məşhurların surroqat ana sifariş etməsi hallarına tez-tez rast gəlindiyi halda, varlı qadınların surroqat ana kimi xidmət etməsi halları nadirdir".

Sənəd davam edir ki, bu yol vasitəsilə doğulan uşaqlara olan tələbat "təklifi artıq üstələyir", halbuki istismar riskini azalda biləcək "sosial müdafiə, təhsil və iqtisadi imkanlar" kimi tədbirlər, çox güman ki, bir çox qadının "belə razılaşmalara daxil olmaqdan imtina etməsinə" səbəb olardı.

Bu səbəbdən bəyanatda belə bir sual qoyulur: "Yoxsulluq aradan qaldırılsaydı, surroqat ana sənayesi yaşaya bilərdimi?"

Qeyddə həmçinin vurğulanır ki, kommersiya sazişlərinə icazə verilən yerlərdə potensial surroqat analar "sifarişçi valideynlər üçün təhlükəli bir rəqib" ola bilərlər. Hətta kommersiya məqsədli surroqat analığın qadağan edildiyi ölkələrdə belə, xərclərin kompensasiyası və ya güman edilən "hədiyyələr" bəzən "ödənişləri gizlədə bilər".

Mətndə əlavə edilir ki, bəzi hallarda, bu cür razılaşmalara girməyəcək qadınlara qarşı "ailə üzvləri tərəfindən təzyiq göstərilə və onlar hətta məcbur edilə bilər", yoxsulluq içində yaşayan qadınların isə "müstəqil hüquqi və ya tibbi məsləhət" almağa imkanları çatmayacaq.

Uşaqların hüquqları

Bəyanatda həmçinin "onlarla körpənin" sifarişçi valideynlərin əlavə surroqat analar işə götürməyə davam etdiyi müddətdə kirayə götürülmüş evlərdə dayələr tərəfindən baxıldığı konkret hallara istinad edilir.

Uşaqların bir "əmtəə" (alınıb-satılan mal) kimi görülməsi bəzən qərəzli yanaşmalarla üst-üstə düşür. Məsələn, uşaq hələ ana bətnindəykən hər hansı bir fiziki və ya zehni qüsur aşkarlandıqda bu daha qabarıq üzə çıxır. Belə vəziyyətlərdə uşaq sevgi ilə qarşılanmalı olan bir hədiyyə kimi deyil, sanki "xarab çıxmış bir məhsul" və ya "həll edilməli olan bir problem" kimi görülmək riski ilə üzləşir.

Qeyddə bildirilir ki, bu yanaşma uşaqların böyüyüb inkişaf edə biləcəyi ədalətli bir cəmiyyətə ziddir. Əslində uşaqlar, "sevgi aktı ilə yaradılmaq mənəvi hüququndan" başlayaraq, hörmət edilməli olan hüquq və mənafelərə malikdirlər.

"Ən geniş qəbul olunmuş insan hüquqları sənədi" kimi təsvir edilən Uşaq Hüquqları Konvensiyasına əsasən, uşaqlar həmçinin "öz valideynlərini tanımaq və onlar tərəfindən qayğı görmək hüququna" malikdirlər.

Sənəddə qeyd olunur ki, bu hüququn hər zaman təmin edilməməsi "onu qəsdən pozan bir təcrübəyə bəraət qazandırmaq üçün istifadə edilməməlidir".

Müqəddəs Taxt-Tacın mövqeyi

Bəyanatda insanların uşaq sahibi olmaq yolundakı böyük və başa düşülən istəkləri hörmətlə qarşılansa da, vurğulanır ki, surroqat ana ilə bağlı yaranan bu ciddi narahatlıqlar sadəcə qanunlar və qaydalar qoymaqla həll edilə bilməz.

Bu baxımdan, Haaqa Beynəlxalq Xüsusi Hüquq Konfransının surroqat analıq hallarında "hüquqi valideynlik" məsələsi üzərində yeni bir beynəlxalq müqavilə hazırlamaqdan, ən azından hələlik imtina etməsi təqdirəlayiq addım kimi qiymətləndirilir.

Sənədin sonunda Papa XIV Leonun bu yaxınlarda söylədiyi fikirlər xatırladılır. Papa qeyd etmişdir ki, "hamiləlik prosesini üzərində sövdələşmə aparıla bilən bir xidmətə çevirmək həm uşağı bir 'əmtəə' dərəcəsinə endirərək onun ləyaqətini tapdalayır, həm də ananın bədənini və ana olmaq qabiliyyətini istismar edərək ailənin əsl mənasını təhrif edir.”

Mətndə həmçinin Papa Fransiskin bu sözlərinə yer verilir: "Uşaq hər zaman bir hədiyyədir, o, heç vaxt ticari bir müqavilənin parçası ola bilməz.”

Bütün bunları nəzərə alaraq, Müqəddəs Taxt-Tacın Daimi Missiyası ümid edir ki, Komissiya daxilində başlayan bu müzakirələr qadınları və uşaqları istismardan, zorakılıqdan qorumaq üçün bu təcrübənin hər formada və hər səviyyədə tamamilə dayandırılmasına doğru ciddi addımların atılmasına vəsilə olacaqdır.