7 dəqiqədən artıq davam edən alqışlarla qarşılanan çıxış: Papa Leo İspaniya Parlamentinə müraciət edib

Toral Ağayev tərəfindən*

İyunun 8-i, bazar ertəsi günü Papa XIV Leo İspaniya Parlamentinin üzvləri qarşısında çıxış edib. Bu, ölkə parlamentinin tarixində Roma Papasının ilk müraciəti kimi yadda qalıb.

Müqəddəs Ata çıxışında vurğulayıb ki, fikir, vicdan və din azadlığı hər bir həqiqi demokratik cəmiyyət üçün həlledici əhəmiyyət daşıyan fundamental dəyərlərdir.

İnsan şəxsiyyətinin toxunulmaz ləyaqəti tanınmalıdır

Papa XIV Leonun çıxışının əsas mövzularından biri insan şəxsiyyətinin toxunulmaz ləyaqəti oldu. Müqəddəs Ata vurğuladı ki, həqiqətən ədalətli cəmiyyət yalnız hər bir insanın ayrılmaz və toxunulmaz ləyaqətinin tanınması üzərində qurula bilər. O bir daha xatırlatdı ki, insan ləyaqəti dövlət tərəfindən verilən bir hüquq və ya imtiyaz deyil. Bu ləyaqət dövlətin qərarlarından əvvəl mövcuddur və dəyişkən ictimai rəylərin, yaxud müvəqqəti çoxluqların iradəsindən asılı ola bilməz. Papa XIV Leo, cəmiyyətdə birgəyaşayış qaydalarının hüquqi əsaslarını formalaşdırmaq kimi böyük məsuliyyət daşıyan qanunvericilərə məhz bu prinsipə əsaslanaraq müraciət etdiyini bildirdi. O, Papa Fransiskin haqqında dəfələrlə xəbərdarlıq etdiyi “atılanlar mədəniyyəti”-nin insan həmrəyliyini və ictimai birliyi təhlükə altına qoya biləcəyini xatırlatdı.

İnsan həyatı mayalanma anından təbii ölümədək qorunmalıdır

Papa XIV Leo çıxışında belə bir sual ünvanladı: əgər insan həyatı artıq cəmiyyətin təməl dəyərlərindən biri kimi qəbul edilmirsə, əgər doğulmamış uşaqlar, ahıllar, xəstələr, səssiz şəkildə əzab çəkənlər və başqalarının qayğısından tam asılı olan insanlar diqqətdən kənarda qalırsa, belə bir cəmiyyəti hansı gələcək gözləyə bilər? Müqəddəs Ata vurğuladı ki, insan həyatının müdafiəsi nə şəxsi maraqların, nə də yalnız dini baxışların məsələsidir. Bu, bütövlükdə sivilizasiyanın yetkinliyini və mənəvi sağlamlığını müəyyən edən fundamental bir prinsipdir. Papa XIV Leonun sözlərinə görə, hər bir insan həyatı mövcudluğunun bütün mərhələlərində — mayalanma anından təbii ölümədək — tanınmalı, hörmət edilməli və etibarlı şəkildə qorunmalıdır. O qeyd etdi ki, bu həqiqət unudulduqda zərər, ilk növbədə cəmiyyətin ən həssas üzvlərinə dəyir. Eyni zamanda hüquq da öz ən dərin mahiyyətini, hər bir insanı qorumaq və ona xidmət etmək vəzifəsini itirməyə başlayır.

Ümumi rifahın qorunması

Müqəddəs Ata qeyd etdi ki, bir xalqın mənəvi böyüklüyü ilk növbədə onun ən həssas və müdafiəyə ehtiyacı olan insanlara necə yanaşmasında öz əksini tapır. Cəmiyyətin əsl yetkinliyi zəiflərin, xəstələrin və həyatın çətinlikləri ilə üzləşən insanların qorunması, dəstəklənməsi və onlara qayğı göstərilməsi ilə ölçülür.

Papa XIV Leo xəbərdarlıq etdi ki, ümumi rifah anlayışı cəmiyyət üçün ortaq məqsəd olmaqdan çıxdıqda, dövlət siyasəti parçalanaraq ayrı-ayrı qrupların və maraqların xidmətinə çevrilə bilər. Belə olan halda isə hamıya məxsus olan dəyərləri və ümumi mənafeyi qorumaq getdikcə çətinləşir.

Ailəyə dəstək millətlərin güclənməsinə xidmət edir

Papa ailənin cəmiyyətin həyatında xüsusi yer tutduğunu vurğulayaraq onu insan birliyinin ilk və təbii təməli adlandırdı. Onun sözlərinə görə, ailədə nəsillər bir-biri ilə əlaqə qurur, tarixi və mənəvi yaddaş qorunub gələcək nəsillərə ötürülür. Məhz bu canlı yaddaş cəmiyyətin daxili bütövlüyünü və davamlılığını təmin edir.

Müqəddəs Ata qeyd etdi ki, ailənin dəstəkləndiyi yerdə millətlərin mənəvi və sosial sabitliyi də möhkəmlənir.

Papa XIV Leo deputatlara xatırlatdı ki, ailə hər zaman insanlıq məktəbi olaraq qalacaq. İnsan ilk dəfə məhz ailədə birgəyaşayışın əsas prinsiplərini öyrənir, həyatı qəbul etməyi, başqalarının qayğısına qalmağı, bağışlamağı, xidmət etməyi və bir cəmiyyətə mənsub olmağın mənasını dərk edir.

Müqəddəs Ata eyni zamanda vurğuladı ki, bu missiyanın həyata keçirilməsində təhsil müəssisələri də mühüm rol oynayır. Onun sözlərinə görə, məktəblər və universitetlər yeni nəsillərə həqiqəti axtarmağı və sevməyi, həyatın mənası üzərində düşünməyi, eləcə də hər bir insanın ləyaqətini dərk etməyi öyrədən mühüm məkanlardır.

Miqrasiya faciəsi

Müqəddəs Ata diqqətə çatdırdı ki, bu gün dünyada milyonlarla insan sülh, təhlükəsizlik və daha yaxşı gələcək ümidi ilə doğma yurdunu, evini və həyatını geridə qoymağa məcbur olur.

Papa XIV Leonun sözlərinə görə, miqrasiya fenomeni təkcə sosial və siyasi problem deyil, həm də xalqların vicdanı və beynəlxalq nizamın mənəvi təməlləri qarşısında ciddi çağırışdır.

Müqəddəs Ata insanın milli mənsubiyyətinə, etnik kökünə, dini etiqadına, dilinə, yaxud sosial və iqtisadi vəziyyətinə görə ayrı-seçkiliyə məruz qalmasını qətiyyətlə pislədi. O vurğuladı ki, belə hallarda bütün insanların bərabər ləyaqətə malik olması prinsipinə ciddi zərbə vurulur.

Papa XIV Leo qeyd etdi ki, miqrantların və qaçqınların vəziyyəti yalnız miqrasiya axınlarının idarə olunması ilə məhdudlaşmayan daha geniş və humanist yanaşma tələb edir. Bu yanaşmanın mərkəzində insan dayanmalı, insanların öz ölkələrini tərk etməyə məcbur edən səbəblər araşdırılmalı və onların aradan qaldırılması istiqamətində səylər göstərilməlidir.

Sosial ədalətin iki mühüm vəzifəsi 

Papa XIV Leo vurğuladı ki, mövcud miqrasiya reallığı sosial ədalət baxımından iki mühüm vəzifəni ön plana çıxarır.

Bir tərəfdən, insanların təhlükəsiz və qanuni miqrasiya imkanlarına çıxışının təmin edilməsi, onların ləyaqətlə qarşılanması və cəmiyyətə tam inteqrasiya olunmaları üçün real şəraitin yaradılması zəruridir. Digər tərəfdən isə insanların öz vətənlərində qalmaq hüququnun müdafiə olunması da eyni dərəcədə vacibdir.

Müqəddəs Atanın sözlərinə görə, bunun üçün elə şərait yaradılmalıdır ki, heç kim sülhün və təhlükəsizliyin olmaması, ləyaqətli həyat imkanlarının məhdudluğu, iqtisadi bərabərsizliklər və ya iqlim böhranının ağır nəticələri səbəbindən öz evini və doğma torpağını tərk etməyə məcbur qalmasın.

Papa təəssüflə qeyd etdi ki, son illərdə miqrantların istifadə etdiyi marşrutların getdikcə daha təhlükəli xarakter alması bu problemin əsl miqyasını və ağır bədəlini bütün aydınlığı ilə ortaya qoyur. Çox vaxt diqqətdən kənarda qalan bu faciə nəticəsində minlərlə insan çarəsizliklərindən sui-istifadə edən insan alverçilərinin və qaçaqmalçı şəbəkələrinin qurbanına çevrilir.

Miqrasiya probleminin həllinə dair birgə və səmərəli fəaliyyət vacibdir

Papa XIV Leo qeyd etdi ki, bu çağırışlara cavab vermək üçün, xüsusilə regional və çoxtərəfli əməkdaşlıq çərçivəsində, profilaktik tədbirlərin, xilasetmə əməliyyatlarının və zərərçəkənlərə göstərilən yardım mexanizmlərinin gücləndirilməsi vacibdir.

Müqəddəs Ata vurğuladı ki, bu miqyasda olan bir problemi heç bir dövlət təkbaşına həll edə bilməz.

Məhz buna görə də, onun sözlərinə görə, miqrasiya sahəsində əlaqələndirilmiş, həmrəylik ruhunda qurulan və real nəticələr verən beynəlxalq əməkdaşlıq həyati əhəmiyyət daşıyır. Belə bir yanaşma miqrantların müdafiəsini, ləyaqətlə qəbul edilməsini və onların cəmiyyətə uğurlu inteqrasiyası üçün həqiqi imkanların yaradılmasını təmin etməlidir.

Dünya dərin mənəvi və mədəni böhran yaşayır

Papa XIV Leo çıxışında müasir dünyanın dərin mənəvi və mədəni böhranla üz-üzə qaldığını vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, bu böhran özünü zorakılığın müxtəlif formalarında, cəmiyyətlərin getdikcə daha çox qütbləşməsində və insanlar arasında qarşılıqlı etimadın zəifləməsində göstərir.

Müqəddəs Ata qeyd edib ki, belə bir şəraitdə sülh yalnız siyasi məqsəd deyil, hər şeydən əvvəl mənəvi zərurət kimi çıxış edir. Onun sözlərinə görə, sülhün bərqərar olması fərqli düşünən insanlara hörmətlə yanaşan ictimai dialoqu, qarşılaşma və əməkdaşlıq mədəniyyətinə xidmət edən institutları, həqiqət və barışığa yönəlmiş tarixi yaddaşı, eləcə də fikir ayrılıqlarına baxmayaraq vətəndaş həmrəyliyini və qarşılıqlı hörməti qoruyub saxlaya bilən ictimai mühiti tələb edir.

Papa XIV Leo beynəlxalq münasibətlər müstəvisində də sülhün diplomatik cəsarət, etik məsuliyyət və uzaqgörənlik tələb etdiyini bildirib. O vurğulayıb ki, davamlı sülh hər bir xalqın kimliyinə hörmət üzərində qurulmalı, dövlətlər isə yaranan mübahisələri beynəlxalq hüququn nəzərdə tutduğu dinc vasitələrlə həll etməyə sadiq qalmalıdırlar.

Hər bir müharibə bəşəriyyət üçün ağır məğlubiyyətdir

Papa XIV Leo vurğulayıb ki, hər bir müharibə son nəticədə dialoqun, qarşılıqlı anlaşmanın və xalqlar arasında ədalətli münasibətlərin qurulması imkanının ağır məğlubiyyətidir.

Müqəddəs Ata qeyd edib ki, silahlar müəyyən müddətə sükut yarada bilər, lakin onlar heç vaxt həqiqi və davamlı sülhün təməlini qoya bilməz.

Bu səbəbdən Papa dünyanın müxtəlif bölgələrində, o cümlədən Avropada yenidən silahlanmanın beynəlxalq vəziyyətin qeyri-sabitliyinə qarşı demək olar ki, qaçılmaz cavab kimi təqdim edilməsindən narahatlığını ifadə edib.

Onun sözlərinə görə, həqiqi təhlükəsizlik silahlanma yarışından deyil, ədalətdən, səbirli və səmimi dialoqdan, beynəlxalq hüquqa hörmətdən və xalqların həyatını müharibədən mənfəət əldə edən maraqlardan üstün tutan məsuliyyətli siyasətdən qaynaqlanır.

Süni intellekt və hərbi texnologiyalar etik nəzarət altında olmalıdır

Papa XIV Leo bildirib ki, hərbi sahədə yeni texnologiyaların və süni intellekt sistemlərinin sürətli inkişafı ciddi etik məsuliyyət tələb edir. Onun sözlərinə görə, insan həyatı və ölümü ilə bağlı qərarlar heç bir halda avtomatlaşdırılmış sistemlərin ixtiyarına verilə bilməz və bu qərarlar insanın mənəvi məsuliyyətindən kənarlaşdırılmamalıdır.

Müqəddəs Ata vurğulayıb ki, məhz buna görə beynəlxalq ictimaiyyət dialoqun əvəzolunmaz dəyərini yenidən kəşf etməlidir. O qeyd edib ki, ədalətli və davamlı sülhə aparan yol səbirli dialoqdan, beynəlxalq müqavilələrə hörmətdən, diplomatik fəaliyyətin şəffaflığından və güc tətbiqinə üstünlük vermək əvəzinə sülhü seçmək iradəsindən keçir.

Sülh yalnız siyasi anlayış deyil

Papa XIV Leo vurğulayıb ki, sülh təkcə siyasi institutların fəaliyyəti və ya dövlətlərarası münasibətlərlə məhdudlaşan anlayış deyil. Əsl sülh insanın daxilində, qəlbində doğulur; kin-küdurətə, laqeydliyə və nifrətə qalib gələn barışıq məhz oradan başlayır.

Müqəddəs Atanın sözlərinə görə, sülhün qurulması və qorunması istifadə etdiyimiz dil və ünsiyyət mədəniyyəti ilə də sıx bağlıdır. Sözlər insanlar arasında körpülər qura da bilər, onları bir-birindən uzaqlaşdıra da bilər. Onlar həqiqəti aydınlaşdıra bildiyi kimi, onu təhrif edərək qarşılıqlı anlaşmanı mümkünsüz hala da gətirə bilər.

Bu səbəbdən Papa ictimai məsuliyyət daşıyan şəxslərin xüsusi vəzifəsinin yalnız cəmiyyətə rəhbərlik etmək deyil, həm də istifadə etdikləri dilə diqqətlə yanaşmaq olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, bugünkü dünyada "dili silahsızlaşdırmaq", yəni nifrəti, aqressiyanı və qarşıdurmanı qızışdıran ifadələrdən uzaq durmaq xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Papa XIV Leo əlavə edib ki, prinsipial mövqe sərgiləmək başqalarına hörmətsizlik etmək demək deyil. Eyni zamanda fikir ayrılığı da heç vaxt insanın alçaldılmasına və ya ləyaqətinin tapdalanmasına bəraət qazandıra bilməz.

Fikir, vicdan və din azadlığı demokratik cəmiyyətin təməlidir

Papa XIV Leo bildirib ki, insana hörmət ilk növbədə onun öz əqidəsini formalaşdırdığı, vicdanının səsini dinlədiyi və Allahla münasibətini yaşadığı daxili mənəvi məkanın qorunmasını tələb edir.

Müqəddəs Atanın sözlərinə görə, insanın bu daxili dünyasına hörmətlə yanaşmaq hər bir həqiqətən demokratik cəmiyyət üçün fundamental əhəmiyyət daşıyan bir dəyərin — düşüncə, vicdan və din azadlığının mahiyyətini daha dərindən anlamağa imkan verir. O vurğulayıb ki, bu hüquq insanın ən şəxsi və toxunulmaz mənəvi sahəsini qoruyan əsas insan hüquqlarından biridir.

Papa XIV Leo qeyd edib ki, müasir dövlətin əsaslandığı azadlıq anlayışı həqiqətən səmimidirsə, o, insanın dini ölçüsünü tanıyır, ona hörmət edir və bu hüququ qanunvericilik səviyyəsində müdafiə edir.

Müqəddəs Ata əlavə edib ki, belə bir yanaşma heç kəsi dini etiqadına görə yaşadığı cəmiyyətin inkişafına töhfə vermək imkanından məhrum etmir və insanı öz inancından imtina etməyə məcbur etmir.

Şəxsi azadlıqların qorunması dövlətin səlahiyyətlərinin düzgün hədlərlə məhdudlaşdırılmasını tələb edir

Papa XIV Leo qeyd edib ki, hüquqi və əxlaqi müstəviləri bir-biri ilə qarışdırmadan azadlığın mahiyyətini düzgün anlamaq vacibdir. Onun sözlərinə görə, azadlıq yalnız məhdudiyyətlərin olmaması və ya çoxsaylı seçim imkanlarına sahib olmaq demək deyil. Həqiqi azadlıq insanın xeyiri tanımaq, onu seçmək və bu seçimə görə məsuliyyət daşımaq bacarığında təzahür edir.

Müqəddəs Ata vurğulayıb ki, məhz buna görə həqiqətən azad cəmiyyət dövlət hakimiyyətinin səlahiyyətlərinin ağlabatan və hüquqi çərçivədə məhdudlaşdırılmasını tələb edir. Bu, ayrı-ayrı şəxslərin, dini icmaların, ictimai birliklərin və digər qurumların azadlıqlarının əsassız şəkildə məhdudlaşdırılmasının qarşısını almaq üçün zəruridir.

Papa XIV Leo bildirib ki, dünyəvi dövlətin qanuni müstəqilliyi heç vaxt dinə və ya dini həyata qarşı mənfi münasibət kimi şərh edilməməlidir.

Müqəddəs Atanın sözlərinə görə, iman özünü imtiyazlar və ya məcburiyyət vasitəsilə qəbul etdirməyə çalışmır. Bununla yanaşı, dini inancı da ictimai həyat üçün əhəmiyyətsiz bir məsələ kimi kənara sıxışdırmaq və ya susdurmaq olmaz.

Tövbə sirrinin toxunulmazlığı

Papa XIV Leo bildirib ki, bu kontekstdə Katolik Kilsəsi üçün Tövbə Sakramentinin sirri xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Müqəddəs Ata izah edib ki, tövbə sirrinin qorunması din azadlığının daha geniş sahəsinin ayrılmaz hissəsidir. Bu azadlıq dini icmalara öz həyatlarını təşkil etmək, daxili nizam-intizamlarını qorumaq və fəaliyyətlərini sərbəst şəkildə həyata keçirmək hüququ verir. Beynəlxalq hüquq təcrübəsində də bu hüquq müxtəlif hüquqi təminat mexanizmləri ilə müdafiə olunur.

Papa XIV Leonun sözlərinə görə, etiraf sirrinin hüquqi müdafiəsi bəzi peşələrdə peşə sirrinin qorunmasına bənzər şəkildə, insanın daxili azadlığının müqəddəs məkanını qorumaq deməkdir. Bu, möminə heç bir təzyiqdən çəkinmədən vicdanını və qəlbini Allah qarşısında açmaq imkanı verir. Müqəddəs Ata vurğulayıb ki, bu prinsip beynəlxalq hüquq normalarında da öz əksini tapır.

Hər qərarın arxasında insan taleyi dayanır

Çıxışının sonunda Papa XIV Leo İspaniya Parlamentinin üzvlərini qəbul etdikləri hər bir qərarın arxasında konkret insan həyatlarının və talelərinin dayandığını unutmamağa çağırıb. O qeyd edib ki, bu baxış reallıqdan uzaqlaşmaq deyil, əksinə, ictimai hakimiyyətin qərarlarının həqiqi ünvanını daha aydın görmək deməkdir.

Müqəddəs Ata deputatları hər bir siyasi və qanunvericilik qərarının nəticələri üzərində daha dərindən düşünməyə dəvət edib. Onun sözlərinə görə, cəmiyyətin qarşısında duran problemlərin həlli üçün texniki tədbirlər və hüquqi islahatlar vacib olsa da, bunlarla yanaşı mənəvi yenilənmə də zəruridir.

İspaniya üçün sülh və rifah duası

Papa XIV Leo İspaniyanı öz tarixi və mənəvi köklərinə sadiq qalmağa, eyni zamanda gələcəyə inam və cəsarətlə baxmağa çağırıb. O arzulayıb ki, ölkə bundan sonra da dialoq, mədəniyyət, həmrəylik və ümid məkanı olaraq qalsın.

Müqəddəs Ata dua edib ki, Allah dünyanın bütün xalqlarına sülh, ailələrə birlik və həmrəylik, insanların vicdanına isə rahatlıq bəxş etsin. O, həmçinin həvari Müqəddəs Yaqubun izi və Müqəddəs Məryəmin himayəsi ilə seçilən İspaniya Krallığına rifah, sülh və ədalət dolu günlər arzulayıb.

Papa XIV Leonun çıxışı parlament üzvləri tərəfindən yeddi dəqiqədən artıq davam edən sürəkli alqışlarla qarşılanıb.

* Bu məqalənin hazırlanmasında Debora Kastellano Lubov tərəfindən hazırlanan materialdan geniş istifadə olunub.